Avrupa ülkelerini karşılaştıran bu kadar çok girişimci neden Estonya’yı tercih ediyor? Yanıtın büyük bir kısmı iş yapma kolaylığı sıralamalarında yatıyor. Bu rehberde, Dünya Bankasının ünlü ölçütünün gerçekte neleri değerlendirdiğini, Estonya’nın bu sıralamadaki yerini ve ülkenin dijital ortamının geleceğin işletme sahipleri için ne ifade ettiğini sade bir dille açıklıyoruz.
İş Yapma Kolaylığı Endeksi Nedir?
İş Yapma Kolaylığı Endeksi, 190 ülkede şirket kurmanın ve işletmenin ne kadar kolay olduğunu ölçen Dünya Bankası tarafından hazırlanmış küresel bir karşılaştırmaydı.
Basitçe ifade etmek gerekirse bir ülke ne kadar üst sıradaysa, sıradan bir küçük işletmenin orada işlerini yürütmek için ihtiyaç duyduğu zaman, evrak işi ve para o kadar azdı.
Rapor, her girişimcinin karşılaştığı gündelik ve pratik soruları inceliyordu: Yeni bir şirketin sicile ne kadar hızlı kaydedildiği; vergi ödemenin, izin almanın, elektrik bağlantısı yaptırmanın, yatırımı korumanın, sözleşmeyi uygulatmanın veya işletmeyi tasfiye etmenin ne kadar kolay olduğu. Her ekonomiye bir puan veriliyor ve bu puanlar 1 ile 190 arasında bir sıralamaya dönüştürülüyordu.
Estonya’da İş Yapmak: 190 Ekonomi Arasında 18. Sıra
Son yayında (Doing Business 2020) Estonya, kendisinden çok daha büyük birçok Avrupa ülkesini geride bırakarak 190 ekonomi arasında 18. sırada yer aldı. Tarihsel tablonun tamamına Dünya Bankası’nın Doing Business arşivinden hâlâ ulaşılabilir. Bu sonuç, yalnızca 1,3 milyon nüfusa sahip Estonya’yı dünyanın iş dünyasına en elverişli ekonomileri arasına sağlam biçimde yerleştirdi.
Bilinmesi gereken önemli bir nokta var: Dünya Bankası bu endeksi 2021’de sonlandırdı; dolayısıyla 18. sıra güncel bir derecelendirme değil, tarihsel bir sonuçtur. Ancak hikâye burada bitmiyor: Estonya, endeksin yerini alan yeni değerlendirmede daha da üst sıralara çıktı.
B-READY: Estonya’nın Dünyaya Liderlik Ettiği Yeni Sıralama
Dünya Bankası, eski endeksinin yerine Business Ready (B-READY) adlı yeni ana raporunu yayımlamaya başladı. Rapor, girişimciler açısından iş ortamının ne kadar elverişli olduğu gibi temelde aynı konuyu, ancak üç alanda daha derinlemesine ölçüyor: ticaret mevzuatının kalitesi, kamu hizmetlerinin kalitesi ve tüm sistemin uygulamada ne kadar verimli çalıştığı.
İlk B-READY raporunda Estonya, değerlendirilen tüm ülkeler arasında Kamu Hizmetleri sütununda en yüksek puanı aldı. Bu sütun; dijital kamu hizmetlerini, şeffaf sicilleri ve çevrim içi vergi sistemlerini ölçüyor.
Başka bir deyişle, Dünya Bankası’nın güncel metodolojisine göre araştırmadaki hiçbir ülke, şirketlerin devletle işlemlerini Estonya kadar kolay hâle getirmiyor.
| Konu | İş Yapma Kolaylığı Endeksi | Business Ready (B-READY) |
|---|---|---|
| Durum | 2021’de sonlandırıldı; arşive hâlâ erişilebilir | Dünya Bankası’nın güncel ana raporu |
| Neyi ölçüyor? | Şirket kurmanın ve işletmenin ne kadar kolay olduğunu | Ticaret mevzuatını, kamu hizmetlerini ve operasyonel verimliliği |
| Kapsam | 190 ekonomi | İlk yayında 50 ekonomi; kapsam dünyanın büyük bölümünü içerecek şekilde genişletiliyor |
| Estonya’nın sonucu | 190 ekonomi arasında 18. sıra (son yayın) | Kamu Hizmetleri sütununda dünya 1’incisi |
| En uygun kullanım alanı | Ülkeler arasında tarihsel karşılaştırma | Bir ülkenin günümüzdeki iş koşullarını değerlendirme |
Bu, şirket kurucularının iş hayatında her gün doğrudan temas ettiği alandır ve Estonya’nın dijital devleti onlara tam da burada gerçek ve ölçülebilir bir avantaj sağlar.
Estonya’da E-Devlet: İş Dünyası İçin Kurulmuş Dijital Bir Devlet
Peki Estonya uygulamada bu sonuçları nasıl elde ediyor? Kısa cevap şu: Devletle neredeyse tüm işlemler günün her saati internet üzerinden yapılıyor. Estonya’ya sıklıkla dünyanın ilk gerçek dijital ülkesi denir; sıra beklemek, kâğıt form doldurmak veya bir kuruma gitmek gerekmez. İşletme sahiplerinin tamamen çevrim içi gerçekleştirebildiği işlemlerden bazıları şunlardır:
- Yeni bir şirketi sicile kaydettirmek — başvuru elektronik ortamda yapılır ve genellikle bir iş günü içinde, çoğu zaman da birkaç saat içerisinde işleme alınır;
- Belgeleri imzalamak — dijital imza hukuken el yazısıyla atılan imzaya eşdeğerdir; dolayısıyla sözleşmeler ve yönetim kurulu kararları dizüstü bilgisayardan imzalanabilir;
- Vergi beyannamesi vermek — beyannameler vergi dairesinin çevrim içi portalı üzerinden gönderilir ve alanların çoğu önceden doldurulmuştur;
- Resmî verileri kontrol etmek — e-Ticaret Sicili, herhangi bir Estonya şirketi hakkındaki bilgileri göstererek iş ortaklarının kolayca doğrulanmasını sağlar.
Estonya’daki İş Ortamı Yabancı Şirket Kurucuları İçin Neden Elverişli?
Yabancı bir girişimci açısından bu dijital toplumun çok somut bir anlamı vardır: Estonya’daki bir şirketi yönetmek için Estonya’da bulunmanız gerekmez. Yerel bir işletme sahibinin Tallinn’deki ofisinden yaptığı her şeyi siz dünyanın herhangi bir yerinden yapabilirsiniz. Tüm bunlara erişim sağlayan aracın adı e-Residency’dir.
e-Residency: Estonya’nın E-Hizmetlerine Açılan Dijital Anahtar
Estonya’nın e-Residency programı, her ülkeden girişimciye devlet tarafından verilen bir dijital kimlik kartı sağlar. Bu kartla Estonya’nın e-hizmetlerine giriş yapabilir, belgeleri dijital olarak imzalayabilir ve ülkeye hiç gitmeden AB’de bir şirket yönetebilirsiniz. Uygulamaya ilişkin ayrıntıları özel e-Residency rehberimizde bulabilirsiniz.
Yeni başlayanlar arasında yaygın bir yanlış kanı vardır: e-Residency vatandaşlık, oturma izni veya otomatik vergi mukimliği değildir. Yalnızca Estonya’nın e-hizmetlerine erişim sağlayan dijital bir anahtardır; ne daha fazlası ne de daha azı.
Küresel Sıralamalardan Kendi AB Şirketinize
Karşılaştırmalı göstergeler faydalı bir işarettir, ancak bunların pratikteki anlamı basittir: Estonya’da “Bir fikrim var” ile “Bir AB şirketim var” arasındaki mesafe, neredeyse her yerden daha kısadır. Bu adımı atmaya hazırsanız ekibimiz, Estonya’da şirket kuruluşu sürecini baştan sona yönetir ve sonrasında da muhasebeden mevzuata uyuma kadar yanınızda kalır.
Sonuç: Sadelik Üzerine Kurulu Bir İş Ortamı
Estonya, süreçlerdeki pürüzleri ortadan kaldırarak itibarını uygulamada kazandı. Son iş yapma kolaylığı sıralamasında ilk 20’de yer alması, onun yerini alan B-READY raporunda kamu hizmetleri alanında dünyanın en yüksek puanını alması ve varsayılan olarak çevrim içi çalışan bir devlete sahip olması, Estonya’daki iş ortamını ilk kez şirket kuracak birinin bulabileceği en elverişli ortamlardan biri hâline getiriyor.
