რატომ ირჩევს ამდენი დამფუძნებელი ესტონეთს ევროპული ქვეყნების შედარებისას? პასუხის დიდი ნაწილი ბიზნესის კეთების სიმარტივის რეიტინგებშია. ამ გზამკვლევში მარტივი ენით განვმარტავთ, რეალურად რას ზომავდა მსოფლიო ბანკის ცნობილი მაჩვენებელი, რა პოზიციაზეა მასში ესტონეთი და რას ნიშნავს ქვეყნის ციფრული გარემო თქვენთვის, როგორც მომავალი ბიზნესის მფლობელისთვის.
რა არის ბიზნესის კეთების სიმარტივის ინდექსი?
Ease of Doing Business Index იყო მსოფლიო ბანკის გლობალური შედარება, რომელიც 190 ქვეყანაში კომპანიის დაწყებისა და მართვის სიმარტივეს ზომავდა.
მარტივად რომ ვთქვათ: რაც უფრო მაღალი იყო ქვეყნის პოზიცია, მით ნაკლები დრო, დოკუმენტაცია და თანხა სჭირდებოდა იქ ჩვეულებრივ მცირე კომპანიას საქმის მოსაგვარებლად.
ანგარიში განიხილავდა ყოველდღიურ, პრაქტიკულ საკითხებს, რომლებსაც ყველა მეწარმე აწყდება: რამდენად სწრაფად რეგისტრირდება ახალი კომპანია, რამდენად მარტივია გადასახადების გადახდა, ნებართვის მიღება, ელექტროენერგიასთან მიერთება, ინვესტიციის დაცვა, ხელშეკრულების აღსრულება ან ბიზნესის დახურვა. თითოეულ ეკონომიკას ენიჭებოდა ქულა, ხოლო ქულები გარდაიქმნებოდა რეიტინგად 1-დან 190-მდე.
ბიზნესი ესტონეთში: მე-18 ადგილი 190 ეკონომიკას შორის
საბოლოო გამოცემაში (Doing Business 2020) ესტონეთმა დაიკავა მე-18 ადგილი 190 ეკონომიკას შორის — და გაუსწრო მრავალ გაცილებით დიდ ევროპულ სახელმწიფოს. სრული ისტორიული ცხრილი კვლავ ხელმისაწვდომია მსოფლიო ბანკის Doing Business არქივში. მხოლოდ 1,3 მილიონი მოსახლეობის მქონე ქვეყნისთვის ამ შედეგმა ესტონეთი მყარად მოაქცია მსოფლიოს ბიზნესისთვის ყველაზე ხელსაყრელ ეკონომიკებს შორის.
მნიშვნელოვანია იცოდეთ: მსოფლიო ბანკმა ეს ინდექსი 2021 წელს შეწყვიტა, ამიტომ მე-18 ადგილი ისტორიული შედეგია და არა მიმდინარე რეიტინგი. თუმცა ამბავი აქ არ მთავრდება — მის შემცვლელ მაჩვენებელში ესტონეთი კიდევ უფრო მაღლა ავიდა.
B-READY: ახალი რეიტინგი, რომელშიც ესტონეთი მსოფლიოს ლიდერია
მსოფლიო ბანკმა ძველი ინდექსი ჩაანაცვლა ახალი ფლაგმანური ანგარიშით, სახელწოდებით Business Ready (B-READY). ის დაახლოებით იმავეს ზომავს — რამდენად ხელსაყრელია ბიზნესგარემო მეწარმეებისთვის — თუმცა უფრო სიღრმისეულად, სამ სფეროში: კომერციული კანონმდებლობის ხარისხი, საჯარო სერვისების ხარისხი და პრაქტიკაში ყველაფრის ეფექტიანი ფუნქციონირება.
პირველ B-READY ანგარიშში ესტონეთმა შეფასებულ ქვეყნებს შორის ყველაზე მაღალი ქულა მიიღო საჯარო სერვისების მიმართულებით — იმ ნაწილში, რომელიც ზომავს ციფრულ სამთავრობო სერვისებს, გამჭვირვალე რეესტრებსა და ონლაინ საგადასახადო სისტემებს.
სხვა სიტყვებით: მსოფლიო ბანკის მოქმედი მეთოდოლოგიით, კვლევაში არც ერთი სხვა ქვეყანა არ უადვილებს კომპანიას სახელმწიფოსთან ურთიერთობას ისე, როგორც ესტონეთი.
| ასპექტი | Doing Business Index | Business Ready (B-READY) |
|---|---|---|
| სტატუსი | შეწყვეტილია 2021 წელს; არქივი კვლავ ხელმისაწვდომია | მსოფლიო ბანკის მოქმედი ფლაგმანური ანგარიში |
| რას ზომავს | რამდენად მარტივია კომპანიის დაწყება და მართვა | კომერციული კანონები, საჯარო სერვისები და საოპერაციო ეფექტიანობა |
| მოცვა | 190 ეკონომიკა | პირველ გამოცემაში 50 ეკონომიკა, შემდგომ გაფართოებით მსოფლიოს უმეტეს ნაწილზე |
| ესტონეთის შედეგი | მე-18 ადგილი 190-დან (საბოლოო გამოცემა) | მსოფლიოს No. 1 საჯარო სერვისების მიმართულებით |
| საუკეთესო გამოყენება | ქვეყნებს შორის ისტორიული შედარება | ქვეყნის დღევანდელი ბიზნესპირობების შეფასება |
ეს ზუსტად ის ნაწილია კომპანიის ყოველდღიური საქმიანობისა, რომელსაც დამფუძნებლები ყოველდღე ეხებიან — და სწორედ აქ აძლევს ესტონეთის ციფრული სახელმწიფო მათ რეალურ, გაზომვად უპირატესობას.
ელექტრონული მმართველობა ესტონეთში: ბიზნესისთვის შექმნილი ციფრული სახელმწიფო
მაშ, პრაქტიკაში რა უზრუნველყოფს ესტონეთის ასეთ შედეგებს? მოკლე პასუხია: სახელმწიფოსთან თითქმის ყველა ურთიერთობა ინტერნეტით, მთელი დღე-ღამის განმავლობაში ხდება. ესტონეთს ხშირად მსოფლიოს პირველ ნამდვილ ციფრულ სახელმწიფოს უწოდებენ — არ არის რიგები, ქაღალდის ფორმები და ოფისში მისვლის საჭიროება. რამდენიმე მაგალითი იმისა, რასაც ბიზნესის მფლობელები სრულად ონლაინ აკეთებენ:
- ახალი კომპანიის რეესტრში შეტანა — განაცხადი ელექტრონულად შეიტანება და, როგორც წესი, ერთ სამუშაო დღეში, ხშირად კი რამდენიმე საათში მუშავდება;
- დოკუმენტების ხელმოწერა — ციფრული ხელმოწერა იურიდიულად ხელით შესრულებული ხელმოწერის ტოლფასია, ამიტომ ხელშეკრულებებსა და მმართველი ორგანოს გადაწყვეტილებებს ლეპტოპიდან აწერენ ხელს;
- გადასახადების დეკლარირება — დეკლარაციები იგზავნება საგადასახადო ორგანოს ონლაინ პორტალით და ველების უმეტესობა წინასწარ არის შევსებული;
- ოფიციალური მონაცემების შემოწმება — e-Business Register აჩვენებს ინფორმაციას ნებისმიერი ესტონური კომპანიის შესახებ, რაც პარტნიორების გადამოწმებას ამარტივებს.
რატომ მუშაობს ესტონეთის ბიზნესგარემო უცხოელი დამფუძნებლებისთვის
უცხოელი მეწარმისთვის ეს ციფრული საზოგადოება ძალიან კონკრეტულ რამეს ნიშნავს: ესტონური კომპანიის სამართავად ესტონეთში ყოფნა არ გჭირდებათ. ყველაფერს, რასაც ადგილობრივი ბიზნესის მფლობელი ტალინში მდებარე ოფისიდან აკეთებს, თქვენ მსოფლიოს ნებისმიერი ადგილიდან შეძლებთ. ინსტრუმენტს, რომელიც ამ ყველაფერს შესაძლებელს ხდის, e-Residency ეწოდება.
e-Residency: ციფრული გასაღები ესტონეთის ელექტრონულ სერვისებზე
ესტონეთის e-Residency პროგრამა ნებისმიერი ქვეყნის მეწარმეებს სახელმწიფოს მიერ გაცემულ ციფრულ ID ბარათს აძლევს. მისი საშუალებით შეგიძლიათ შეხვიდეთ ესტონეთის ელექტრონულ სერვისებში, დოკუმენტებს ციფრულად მოაწეროთ ხელი და EU-ში კომპანია მართოთ ქვეყანაში ერთხელაც ჩაუსვლელად — პრაქტიკული დეტალები განხილულია ჩვენს სპეციალურ e-Residency გზამკვლევში.
დამწყებთათვის გავრცელებული მცდარი წარმოდგენა: e-Residency არ არის მოქალაქეობა, ბინადრობის ნებართვა და არც ავტომატური საგადასახადო რეზიდენტობა. ის ესტონეთის ელექტრონულ სერვისებზე ციფრული გასაღებია — არც მეტი და არც ნაკლები.
გლობალური რეიტინგებიდან საკუთარ EU კომპანიამდე
მაჩვენებლები სასარგებლო სიგნალია, თუმცა მათი პრაქტიკული მნიშვნელობა მარტივია: ესტონეთში მანძილი “იდეა მაქვს”-სა და “EU კომპანია მაქვს”-ს შორის თითქმის ყველგანზე მოკლეა. თუ მზად ხართ ამ ნაბიჯისთვის, ჩვენი გუნდი ესტონეთში კომპანიის დაფუძნებას თავიდან ბოლომდე უზრუნველყოფს — და შემდეგაც გრჩებათ თქვენთან, ბუღალტრული აღრიცხვიდან შესაბამისობამდე.
დასკვნა: სიმარტივეზე დაფუძნებული ბიზნესკლიმატი
ესტონეთმა რეპუტაცია პრაქტიკული გზით მოიპოვა: დაბრკოლებების მოხსნით. საბოლოო ბიზნესის კეთების სიმარტივის რეიტინგში საუკეთესო 20-ში შედეგი, შემცვლელ B-READY ანგარიშში საჯარო სერვისებისთვის მსოფლიოს საუკეთესო ქულა და სახელმწიფო, რომელიც ნაგულისხმევად ონლაინ მუშაობს — ეს ყველაფერი ერთობლივად ესტონეთის ბიზნესკლიმატს ერთ-ერთ ყველაზე ხელსაყრელად აქცევს, რომელსაც პირველი ბიზნესის დამფუძნებელი სადმე იპოვის.
