Kasım 2026’da Estonya günlük gazetesi Postimees’e verdiği bir röportajda (Estonca), Revolut’un Avrupa bankacılık faaliyetlerinin başkanı Kuba Fast, şirketin Estonya’da 170.000’den fazla müşterisi olduğunu söyledi. Bu sayı, bankasının burada faaliyete başladığı 2021’de bildirdiği 40.000 müşterinin dört katından fazladır. Revolut bu sonucu, insanların kullanmayı sevdiği bir ürünle elde etti. Ancak Estonya için bu rakam, yalnızca tebrikten ziyade ciddi bir tartışmayı gerektiriyor.
Kara para aklamayla mücadeleyi tamamen destekliyorum; bu nedenle şu soru beni düşündürüyor: Bu mücadele, korumayı amaçladığı kişi ve şirketleri uzaklaştırmaya başladığında ne olur?
Yasalara Uyan Müşteriler Neden Estonya Bankalarından Ayrılıyor?
Yurt dışında ortakları olan, yasalara uyan bir girişimci için Litvanyalı veya Britanyalı bir fintechte hesap açmak, her transferin amacını bir Estonya bankasına açıklamaktan genellikle daha kolaydır. Bir bankanın hesabı kapattığı veya hesap açmayı reddettiği debanking, diğer adıyla de-risking, da vardır. Estonya merkez bankası Eesti Pank verilerine göre, Estonya’daki bankalar 2024’te 64.928 müşterinin ödeme hesaplarını kapattı. Bu müşterilerin 14.884’ü şirketti ve neredeyse tamamı Estonya’da kayıtlıydı; dolayısıyla bu, yalnızca yabancı müşterilere ilişkin bir sorun olmaktan uzaktır.
Bazı kapatmalar müşterinin kendi tercihidir; ancak bankalar düzenli olarak risk iştahlarını veya Estonya ile yetersiz bağı gerekçe gösterir; bu da sahiplerin ve işletmenin büyük bölümünün yurt dışında olduğu anlamına gelir. Hakkaniyet gereği, yabancı bağlantıları olan küçük bir müşteri zaten banka için çoğu zaman kârsızdır; yine de AML kontrollerinin her ek turu bu müşteriyi daha da az cazip kılar.
Ayrılanlar yalnızca bankaların yüksek riskli gördüğü müşteriler değildir. Revolut, yeni müşterilerinin neredeyse yarısının yeni kurulmuş şirketler olduğunu söylüyor; Estonya’daki tablo benzerse, birçok kurucu hiç Estonya bankasıyla başlamıyor. Estonya’daki sıradan kişiler de kolaylık, daha düşük ücretler ve daha az soru nedeniyle, her şeyin birkaç dokunuşla yapıldığı bir uygulamada maaşlarını ve günlük ödemelerini giderek daha fazla tutuyor.
Bir müşteri taşındığında alışkanlık devreye girer. Maaş, abonelikler ve faturalar yabancı hesaptan geçtiğinde, o müşteriyi geri kazanmak çok zordur. Konut kredileri hâlâ birçok kişiyi Estonya bankalarına bağlıyor, ancak bu bağ bile sonsuza kadar sürmeyebilir: Revolut zaten Litvanya’da konut kredisi veriyor ve diğer ülkeleri adım adım eklemeyi planlıyor.
Kontrol Paradoksu
AB tek pazarı açısından bu, normal rekabettir. Para Avrupa’da kalır ve Revolut, Estonyalı müşterilere Avrupa Merkez Bankası tarafından denetlenen Litvanya’daki bankası aracılığıyla hizmet verir. ECB hiç de hoşgörülü değildir: Basın haberlerine göre 2025’te Revolut’un yeni ürünler piyasaya sürmesini geçici olarak kısıtladı.
Estonya devleti açısından tablo farklıdır. Kontrol paradoksu şudur: Ülkedeki kontrol ne kadar müdahaleci hâle gelirse, Estonya makamlarının parayı yalnızca başka bir ülke aracılığıyla ve çok daha yavaş görebildiği yerlere taşınan para payı o kadar büyür. Vergi ve Gümrük Kurulu, polis ve Finansal İstihbarat Birimi, bir Litvanya bankasına basitçe hesap ekstresi vermesini veya hesabı dondurmasını emredemez; yabancı muhataplar üzerinden ilerlemeleri gerekir. Burada hız önemlidir: Estonya Finansal İstihbarat Birimi başkanı, yurt dışına gönderilen ve ertesi güne kadar 14 kredi kuruluşundaki hesaplara dağıtılan çalıntı parayı anlatmıştır. Parayı bu hızda takip edebilmek yalnızca vergi meselesi değil, devlet güvenliğinin bir parçasıdır.
Devletin banka hesaplarına erişiminde de benzer bir durum yaşanır. Ekim 2026’da Estonya parlamentosu, Vergi ve Gümrük Kurulu ile Finansal İstihbarat Biriminin hesap ekstrelerini nasıl talep edebileceğini düzenleyen değişiklikleri kabul etti. Soruşturmacıların ekstreye ihtiyacı olduğundan, ilke olarak bu erişime karşı değilim. Ancak bu tür haberler insanları gizlilikleri konusunda endişelendiriyor ve bazıları gizleyecek hiçbir şeyleri olmasa bile günlük paralarını yurt dışına taşıyor. Bunu yapan insan sayısı arttıkça, incelenecek daha az şey kalır.
AB çapındaki araçlar da bu görünürlük açığını kapatmayacaktır. Ulusal banka hesap kayıtlarının Temmuz 2029’a kadar AB genelinde birbirine bağlanması planlanıyor, ancak bunlar bir kişinin nerede hesabı olduğunu gösterir; hesapta neler olduğunu değil.
Yönü Ne Değiştirebilir?
Düzenleyiciler de sorunu görüyor. Avrupa Bankacılık Otoritesi 2023’te haksız de-risking’e karşı kılavuzlar yayımladı. Daha yakında, Estonya, Letonya ve Litvanya finansal istihbarat birimlerinin ortak araştırması, her müşteriyi değerlendirmeden bankaların hesapları topluca kapatmasını, riski daha az düzenlenen sektörlere iten etkenlerden biri olarak gösteriyor. Müşteriler yurt dışında iyi denetlenen bir bankaya yönelse bile Estonya devleti için sonuç aynıdır: daha az görür.
Benim görüşüme göre yanıt daha az kontrol değil, daha akıllıca kontroldür. Risk temelli yaklaşım pratikte işlemelidir; dolayısıyla şeffaf yapısı olan küçük bir ihracat şirketi, parası açıklanamayan bir şirketle aynı engellerden geçmemelidir. Büyük yabancı oyuncular, hesapları yerel kurallara tabi kılan yerel şubeler aracılığıyla yerel müşterilere hizmet vermeye de teşvik edilebilir. Revolut bunu İrlanda’da zaten yapıyor; müşterilerinin İrlanda IBAN’ları var. Devlet de başarısını yaptığı kontrol sayısıyla değil, fiilen görebildiği ödeme akışlarının payıyla ölçebilir.
Hiçbir şey değişmezse, beş ila on yıl içinde para ve müşterilerin yurt dışına taşınması riski, konuşmaya alışık olduğumuz kara para aklama riskini aşabilir. Bu durumda çabanın büyük bölümü, iyi niyetli kuralların yan etkileriyle uğraşmaya gider. İyi haber şu ki bunun hiçbiri yeni kurumlar gerektirmez; yalnızca farklı bir başarı ölçütü gerekir.