კორპორაციული მოგების გადასახადი ლატვიაში: როდის იხდის SIA 20%-ს და როდის — არაფერს

სამ მრჩეველს ჰკითხეთ, რა არის ლატვიაში კორპორაციული გადასახადის განაკვეთი, და შესაძლოა სამი პასუხი მოისმინოთ: 0%, 20% და 25%. სამივე სწორია, რის გამოც ეს საკითხი დამფუძნებლებს საჭიროზე მეტად აბნევს. ლატვია კომპანიის მოგებას მხოლოდ მაშინ ბეგრავს, როდესაც იგი კომპანიიდან გადის, ამიტომ რეინვესტირებულ მოგებაზე განაკვეთი ნულის ტოლია. განაწილებისას კანონით დადგენილი განაკვეთი 20%-ია. ხოლო რადგან ეს 20% მთლიანი თანხიდან გამოითვლება, აქციონერისთვის ხელზე €80-ის მიღება კომპანიას €100 უჯდება.

ეს გზამკვლევი განკუთვნილია ლატვიური SIA-ის უცხოელი მფლობელებისა და დამფუძნებლებისთვის, რომლებიც ბალტიის ქვეყნებს ერთმანეთს ადარებენ. მასში განმარტებულია, როდის ხდება ლატვიაში კორპორაციული მოგების გადასახადი გადასახდელი, რას მიიჩნევს კანონი განაწილებად, როგორ მოქმედებს 2026 წელს შემოღებული ალტერნატიული რეჟიმი და რას წარადგენს კომპანია ყოველთვიურად. ჩვენ ლატვიურ კომპანიებს არ ვარეგისტრირებთ, თუმცა ლატვიური გადასახადი ეფუძნება იმავე განაწილების მოდელს, რომელთანაც ყოველდღიურად ვმუშაობთ; ამიტომ ქვემოთ მოცემული კითხვები ხშირად გვესმის. მონაცემები აქტუალურია 2026 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით.

როდის იხდიან კორპორაციული მოგების გადასახადს ლატვიაში

კორპორაციული მოგების გადასახადი (uzņēmumu ienākuma nodoklis, UIN, ინგლისურად ჩვეულებრივ შემოკლებით CIT) რეგულირდება Corporate Income Tax Law-ით და მას ადმინისტრირებს სახელმწიფო შემოსავლების სამსახური (Valsts ieņēmumu dienests, VID). მოქმედი კანონი ძალაში შევიდა 1 January 2018 და მოგებაზე კლასიკური წლიური გადასახადი განაწილებებზე გადასახადით ჩაანაცვლა. იგი ვრცელდება SIA-სა და AS-ზე, პარტნიორობებსა და კოოპერატივებზე, აგრეთვე უცხოური კომპანიების ლატვიურ მუდმივ დაწესებულებებზე.

პრაქტიკული შედეგია ის, რომ ლატვიურ კომპანიას ჩვეულებრივი გაგებით წლიური დასაბეგრი მოგება არ აქვს. არ არსებობს გამოსათვლელი საგადასახადო ამორტიზაცია, გადასატანი ზარალი და ფინანსურ ანგარიშგებაზე დაფუძნებული წლიური საგადასახადო გაანგარიშება. საგადასახადო ბაზას ქმნის მხოლოდ ფული ან ღირებულება, რომელიც კომპანიიდან გადის მისი მფლობელების სასარგებლოდ, ან იხარჯება ისეთ რამეზე, რასაც კანონი ბიზნესმიზნად არ აღიარებს. მომგებიან კომპანიას, რომელიც უხდის თანამშრომლებს, ყიდულობს საჭირო ნივთებს და დანარჩენს ბანკში ინახავს, კორპორაციული მოგების გადასახადის დავალიანება ნულის ტოლი აქვს, სანამ ასე იქცევა.

სწორედ ამიტომ აღწერენ ლატვიას ასე ხშირად, როგორც 0%-იანი კორპორაციული გადასახადის მქონე ქვეყანას. ეს აღწერა მართებულია მხოლოდ პირველ დივიდენდამდე.

ლატვიური კორპორაციული გადასახადის განაკვეთი: 20% მთლიანიდან, 25% იმისა, რასაც მფლობელი იღებს

განაკვეთი 20%-ია და გამოიყენება საგადასახადო ბაზაზე, რომელსაც კანონი ჯერ 0.8-ზე ყოფს. მარტივად რომ ვთქვათ, აქციონერზე გადახდილი წმინდა თანხა იზრდება მთლიან თანხამდე და გადასახადი ამ გაზრდილ მაჩვენებელზე ირიცხება. €40,000-ის დივიდენდი ხდება €50,000-ის საგადასახადო ბაზა და იბეგრება €10,000-ით, ამიტომ კომპანიას მფლობელის ანგარიშზე €40,000-ის ჩარიცხვა €50,000 უჯდება. წმინდა დივიდენდთან მიმართებით გადასახადი 25%-ია; მთლიან თანხასთან მიმართებით — 20%. გადასახადს იხდის კომპანია და არა აქციონერისგან დაკავებით.

ცხრილში ნაჩვენებია, რა ხდება €50,000 მოგებასთან ლატვიური კომპანიისთვის ხელმისაწვდომი სამი ვარიანტის მიხედვით.

ზოგადი რეჟიმის ფარგლებში კორპორაციული მოგების გადასახადი ლატვიაში დივიდენდზე დაწესებული ერთადერთი გადასახადია. ლატვიის საგადასახადო რეზიდენტი აქციონერი მათზე პირად საშემოსავლო გადასახადს არ იხდის და ლატვია არარეზიდენტისთვის გადახდილ დივიდენდს არაფერს უკავებს, თუ მიმღები სიაში მითითებულ დაბალგადასახადიან იურისდიქციაში არ იმყოფება. რას იხდის მფლობელი საკუთარ ქვეყანაში, ცალკე საკითხია და სწორედ ეს არის ალტერნატიული რეჟიმის არსებობის მიზეზი.

რა ითვლება განაწილებულ მოგებად

საგადასახადო ბაზას ორი ნაწილი აქვს: მოგება, რომელსაც კომპანია რეალურად ანაწილებს, და მოგება, რომელიც კანონით განაწილებულად ითვლება. სიურპრიზების უმეტესობა მეორე ნაწილშია.

დივიდენდები და ნაგულისხმევი დივიდენდები

განაწილებული მოგება ნიშნავს დივიდენდებს, მათ შორის წლის განმავლობაში გადახდილ შუალედურ დივიდენდებს. კანონი იმავე წესით განიხილავს ორ გადახდას: საწესდებო კაპიტალის შემცირებას, რომლითაც აქციონერებს ადრე კაპიტალიზებული მოგება უბრუნდებათ, და კომპანიის ლიკვიდაციისას განაწილებულ სალიკვიდაციო კვოტას. საგადასახადო მომენტი არის აქციონერების გადაწყვეტილება განაწილების შესახებ და არა საბანკო გადარიცხვა. მარტში დამტკიცებული დივიდენდი დეკლარირდება მარტის დეკლარაციაში, მაშინაც კი, თუ თანხა ივნისში გადაიხდება.

მოგების გარკვეული ნაწილი შეიძლება გადასახადის გარეშე განაწილდეს. დივიდენდები, რომლებიც კომპანიამ თავად მიიღო სხვა კომპანიისგან, რომელმაც კორპორაციული მოგების გადასახადი გადაიხადა ლატვიაში ან საზღვარგარეთ, აქციონერებზე მეორე დაბეგვრის გარეშე გადადის. იგივე ეხება წილს, რომელსაც კომპანია მინიმუმ 36 თვე ფლობდა, მიღებულ მოგებას. ეს ორი წესი ერთად ქმნის ლატვიური ჰოლდინგური კომპანიის პრაქტიკულობას.

პირობითად განაწილებული მოგება

კანონი ჩამოთვლის ხარჯებსა და გარიგებებს, რომლებიც იბეგრება ისე, თითქოს თანხა დივიდენდად ყოფილიყო გადახდილი. ლატვიელი ბუღალტრები ამას პირობითად განაწილებულ მოგებას (nosacīti sadalītā peļņa) უწოდებენ. თითოეული პოზიცია იზრდება მთლიან თანხამდე და იბეგრება 20%-ით, მიუხედავად იმისა, აქვს თუ არა კომპანიას საერთოდ მოგება. არაბიზნეს ხარჯები აისახება იმ თვის დეკლარაციაში, რომელშიც ისინი აღირიცხა. დაკავშირებულ პირებზე გაცემული სესხები, ზედმეტი პროცენტი, უიმედო ვალები და ტრანსფერული ფასთწარმოქმნის კორექტირებები დეკლარირდება წელიწადში ერთხელ, ფინანსური წლის ბოლო თვის დეკლარაციაში.

სესხის საკითხი დამატებით ახსნას იმსახურებს, რადგან სწორედ აქ განსხვავდება ლატვიური SIA ყველაზე მეტად მფლობელების მოლოდინებისგან. აქციონერზე გაცემული სესხი, რომელიც არც ერთ გამონაკლისს არ შეესაბამება, განაწილებად მიიჩნევა: წლის ბოლოს დარჩენილი თანხა შედის წლის ბოლო დეკლარაციაში, იზრდება მთლიან თანხამდე და იბეგრება 20%-ით. თუ სესხი მოგვიანებით დაბრუნდება, კომპანია საგადასახადო ბაზას დაბრუნებული თანხით ამცირებს; შესაბამისად, გადასახადი მოგვიანებით განაწილებაზე ჩაითვლება და არ ბრუნდება. ამ პერიოდში კომპანიას სახელმწიფო დაუფინანსებია. მფლობელი, რომელიც კომპანიის ანგარიშს მიმდინარე ანგარიშად იყენებს, და ბუღალტერი, რომელიც გატანილ თანხებს სესხად აღრიცხავს, ქმნიან საგადასახადო ვალდებულებას წლის ბოლოს დარჩენილი ყოველი ევროს 25%-ის ოდენობით.

წარმომადგენლობითი ხარჯების ლიმიტი დამფუძნებლების ვარაუდის საპირისპიროდ მუშაობს. მისი 5%-იანი შეღავათი გამოითვლება წინა წლის იმ მთლიან ხელფასებზე, რომლებზეც სოციალური შენატანები გადაიხადეს. ახალ კომპანიას, ან კომპანიას, რომლის მფლობელიც ხელფასის ნაცვლად დივიდენდებს იღებს, სახელფასო ფონდი ნულის ტოლი აქვს და, შესაბამისად, შეღავათიც ნულის ტოლია. ასეთ კომპანიაში კლიენტთან ყოველი ვახშამი პირველივე ევროდან არაბიზნეს ხარჯია.

ალტერნატიული CIT რეჟიმი 2026 წლიდან: 15% პლუს 6% პირადი საშემოსავლო გადასახადი

1 January 2026-დან კომპანიას, რომლის ყველა აქციონერი ფიზიკური პირია, შეუძლია დივიდენდებზე ალტერნატიული განაკვეთი გამოიყენოს amendment to the Corporate Income Tax Law-ის საფუძველზე. კომპანია კორპორაციული მოგების გადასახადს იხდის მთლიანი თანხის 15%-ით, ბაზის 0.8-ის ნაცვლად 0.85-ზე გაყოფით, და გადახდილ დივიდენდს 6% პირად საშემოსავლო გადასახადს უკავებს. ეს მხოლოდ დივიდენდებს ეხება; კაპიტალის შემცირება, სალიკვიდაციო კვოტები და ნაგულისხმევი განაწილებები 20%-ით იბეგრება. არჩევანი კეთდება თითოეული დივიდენდისთვის და არა ერთხელ სამუდამოდ, ამიტომ კომპანიას შეუძლია ერთ განაწილებაზე ალტერნატიული, ხოლო შემდეგზე ზოგადი განაკვეთი გამოიყენოს. თუ რომელიმე აქციონერი თავად კომპანიაა, რეჟიმი მიუწვდომელია, მიუხედავად მისი წილის ოდენობისა.

ცვლილების მიზეზი არის პრობლემა, რომელიც უცხოელ მფლობელებს ლატვიურ კორპორაციულ გადასახადთან 2018 წლიდან ჰქონდათ. კომპანიის მიერ გადახდილი კორპორაციული მოგების გადასახადი არ არის აქციონერის მიერ გადახდილი გადასახადი, ამიტომ ქვეყნების უმეტესობა უარს ამბობს მის ჩათვლაზე აქციონერის საკუთარ საშემოსავლო გადასახადში დივიდენდზე. გერმანიის ან ესპანეთის რეზიდენტი, რომელმაც ლატვიური დივიდენდი მიიღო, ლატვიაში 20%-ს იხდიდა, შემდეგ კი უმეტეს შემთხვევაში დამატებით საკუთარ ქვეყანაში სრულ განაკვეთს. აქციონერისგან დაკავებული გადასახადი, პირიქით, ჩასათვლელია ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების ყოველი ხელშეკრულების მიხედვით. ექვსი პროცენტი მცირე ოდენობაა, მაგრამ ეს არის ექვსი პროცენტი, რომელიც ქვეყნის შიდა საგადასახადო ვალდებულებას აკლდება, და ეს დაყოფა ლატვიას ორ-დონიან სტრუქტურას აძლევს, რომელთან მუშაობაც უცხოელმა საგადასახადო მრჩევლებმა იციან.

ლატვიაში ეს ორი რეჟიმი თითქმის ერთნაირი ჯდება. განსხვავება ჩნდება საზღვარგარეთ და მხოლოდ იმ მფლობელებისთვის, რომელთა ქვეყანა უცხოურ დივიდენდებს ბეგრავს და დაკავებულ გადასახადს ითვლის. ლატვიის რეზიდენტი რეჟიმის შეცვლით ვერაფერს მოიგებს; ასევე ვერ მოიგებს მფლობელი იმ ქვეყანაში, რომელიც უცხოურ დივიდენდებს ათავისუფლებს.

კორპორაციული მოგების გადასახადის დეკლარირება და გადახდა ლატვიაში

საგადასახადო პერიოდი კალენდარული თვეა, ხოლო კორპორაციული მოგების გადასახადის დეკლარაცია წარედგინება VID-ის ელექტრონული დეკლარირების სისტემაში (EDS). თვე, რომელშიც არაფერი არის დასადეკლარირებელი, დეკლარაციას არ მოითხოვს, ერთი გამონაკლისით. ფინანსური წლის ბოლო თვის დეკლარაციას ყველა კომპანია წარადგენს, რადგან მასში დასტურდება წლის მონაცემები და წელიწადში ერთხელ დეკლარირებული პოზიციები.

მინიმალური გადასახადი ეხება უმოქმედო კომპანიებსა და კომპანიებს, რომლებსაც მართავს მფლობელი, რომელიც არც ხელფასს იღებს და არც დივიდენდს. ეს მცირე თანხაა, თუმცა ნიშნავს, რომ ლატვიური SIA კორპორაციული მოგების გადასახადისგან სრულად არასოდეს თავისუფლდება.

უცხოელი მფლობელისთვის პრაქტიკული სირთულე არა გადასახადი, არამედ მის ირგვლივ არსებული სისტემაა. EDS, დეკლარაციის ფორმები და VID-ის მიმოწერა ლატვიურ ენაზეა, ხოლო ლატვიური ან EU-ს მიერ აღიარებული ელექტრონული ხელმოწერის გარეშე დირექტორის საბჭოს წევრს დეკლარაციის წარდგენა საერთოდ არ შეუძლია. შესაბამისად, თითქმის ყველა უცხოურ საკუთრებაში მყოფ SIA-ს ჰყავს ლატვიელი ბუღალტერი, რომელსაც EDS-ზე წვდომა აქვს და კომპანიის სახელით წარადგენს დეკლარაციებს. მეორე მხარეს მყოფი ორგანო მოქნილობითაც არ გამოირჩევა: ჩვენი გამოცდილებით, VID ნელა პასუხობს და წესებს მკაცრად განმარტავს. სასაზღვრო ხარჯის ან სესხის საკითხის გადაწყვეტას შეიძლება კვირები დასჭირდეს. პრაქტიკული რჩევაა, თითოეული გადახდის კლასიფიკაცია გადაწყვიტოთ ფულის გადაადგილებამდე და არა შემდეგ.

საგადასახადო დაგეგმვის დახმარება Eesti Firma-სგან

ჩვენ ლატვიაში კომპანიებს არ ვაფუძნებთ და, თუ თქვენი ბიზნესი იქ არის დამკვიდრებული, ყოველთვიური დეკლარაციებისთვის საუკეთესოდ ლატვიელი ბუღალტერი მოგემსახურებათ. ჩვენ შეგვიძლია დაგეხმაროთ ამ გადაწყვეტილებამდე. თუ ლატვიაში საგადასახადო მოდელი გიზიდავთ, იგივე მოდელი ესტონეთშიც არსებობს კომპანიით, რომლის მთლიანად ონლაინ რეგისტრაცია და მართვა შეგიძლიათ, ხოლო ჩვენი ბუღალტრები დეკლარაციებზე ზრუნავენ. დამფუძნებლები, რომლებიც ამ ორ ქვეყანას შორის ირჩევენ, სრულ სურათს ნახავენ ჩვენს ესტონეთისა და ლატვიის შედარებაში, ხოლო ლატვიის რეზიდენტები, რომლებიც ესტონურ კომპანიას აფასებენ — გზამკვლევში ესტონური კომპანია ლატვიის რეზიდენტებისთვის.

მოთხოვნის გაგზავნა

ხშირად დასმული კითხვები