Estoński Urząd Podatkowy i Celny zwraca szczególną uwagę na opodatkowanie dochodów osób fizycznych uzyskiwanych w związku z nawiązaniem stosunku pracy: obejmuje to podatek dochodowy, podatek socjalny oraz inne obowiązkowe składki. Opodatkowaniu podlegają również dochody z transakcji na kryptoaktywach.
Zwalczanie uchylania się od opodatkowania i ukrytych stosunków pracy
Celem organów podatkowych jest nie tylko zapewnienie prawidłowego opodatkowania wynagrodzeń naliczonych i wypłacanych osobie fizycznej, lecz także zapobieganie ukrywaniu stosunków pracy. Niektóre przedsiębiorstwa mogą próbować unikać w ten sposób płacenia podatku socjalnego i innych obowiązkowych składek poprzez sztuczne obniżanie kosztów wynagrodzeń, wykorzystywanie powiązanych osób prawnych do wykonywania kluczowych zadań oraz angażowanie pracowników, którzy formalnie świadczą usługi na rzecz przedsiębiorstwa za pośrednictwem własnych firm (doradztwo, zarządzanie, projektowanie, copywriting itp.).
Czym jest „OÜ-tamine”
Najbardziej charakterystycznym przykładem schematów ukrywania stosunków pracy jest „OÜ-tamine” – praktyka, w ramach której pracodawca unika płacenia podatku socjalnego, zamawiając usługi, często od samego siebie, za pośrednictwem powiązanej spółki. Taka praktyka może zostać uznana za unikanie opodatkowania.
Opierając się na orzeczeniach Sądu Najwyższego, Urząd Podatkowy i Celny stosuje zbiór kryteriów określających istnienie rzeczywistego stosunku pracy, a tym samym wynikających z niego zobowiązań podatkowych.
Bezpieczeństwo finansowe firmy: księgowość, podatki, zgodność z przepisami
Eesti Firma, firma świadcząca usługi doradcze i księgowe, pomoże zoptymalizować politykę finansową i podatkową przedsiębiorstwa, aby uniknąć praktyki „OÜ-tamine”, a jednocześnie nie rezygnować – jeśli jest to konieczne i uzasadnione biznesowo – ze stosunków umownych dotyczących świadczenia usług istotnych dla przedsiębiorstwa.
Pomożemy rozróżnić stosunki pracy od świadczenia usług, a także zapewnimy prawidłowe ewidencjonowanie wydatków związanych z działalnością gospodarczą oraz rozliczanie opodatkowania wynagrodzeń, płatności na rzecz członków zarządu i wypłat dywidend. Aby zapewnić przejrzystą politykę finansową przedsiębiorstwa, należy przestrzegać przepisów, prawidłowo ewidencjonować dochody i zapobiegać ryzykom związanym z unikaniem opodatkowania.
Granice stosowania schematu „OÜ-tamine”
Problem podatkowy związany ze schematem „OÜ-tamine” pozostaje aktualny w kontekście zwalczania bezprawnego wypłacania dywidend zamiast wynagrodzeń. Według doniesień medialnych celem organu podatkowego nie było karanie za stosowanie schematu „OÜ-tamine”, lecz informowanie przedsiębiorców o istnieniu jasnych zasad określających, co jest dozwolone, a co nie. Urząd Podatkowy i Celny skierował do sądu zaledwie trzy sprawy przeciwko przedsiębiorstwom dotyczące ukrywania rzeczywistego charakteru stosunków pracy.
Jak właściciele OÜ unikają podatków: spostrzeżenia Urzędu Podatkowego i Celnego
Według Urzędu Podatkowego i Celnego problem unikania opodatkowania częściej dotyczy właścicieli OÜ utrzymujących się ze środków swojej spółki. Przykładowo Lia Parve, kierująca kontrolami podatkowymi w Urzędzie Podatkowym i Celnym, opowiedziała dziennikarzom o dwóch stosowanych schematach unikania opodatkowania: ukrywaniu rzeczywistych stosunków pracy pod pozorem świadczenia usług między spółkami w celu obniżenia podatków od pracy oraz wykorzystywaniu majątku spółki do celów prywatnych. Parve zauważyła, że pierwszy problem nie jest zbyt rozpowszechniony, natomiast drugi może powodować straty podatkowe przekraczające 10 mln EUR rocznie.
Opodatkowanie fikcyjnych transakcji świadczenia usług
Obowiązek zapłaty podatków powstaje, gdy między osobami prawnymi tworzone są fikcyjne ustalenia dotyczące świadczenia usług w celu obniżenia podatków od pracy lub całkowitego uniknięcia ich zapłaty. Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach (3-2-1-82-14 z dnia 12.05.2015, 3-3-1-25-15 z dnia 11.09.2015, 3-3-1-12-15 z dnia 6.10.2015) poparł stanowisko Urzędu Podatkowego i Celnego, uznając takie transakcje za nieważne z podatkowego punktu widzenia.
W rozpatrywanych sprawach osoby fizyczne otrzymywały faktyczne wynagrodzenie nie na swoje prywatne rachunki bankowe, lecz na rachunki należących do nich przedsiębiorstw (na przykład spółek z ograniczoną odpowiedzialnością), w których były jedynymi właścicielami i członkami zarządu. Zamiast umowy o pracę zawierano między spółkami umowy o świadczenie usług. Pozwalało to stronom unikać podatków od pracy poprzez przekazywanie środków na rachunek przedsiębiorstwa, gdzie mogły być wykorzystywane według uznania odbiorcy, na przykład do wypłaty dywidend lub pokrycia dowolnych wydatków.
Sąd Najwyższy potwierdza: schematy unikania opodatkowania za pośrednictwem OÜ są nielegalne
Podobne schematy stosowano w przypadku usług zarządczych i doradczych, gdy członkowie zarządu faktycznie wykonywali pracę jako osoby fizyczne, lecz pieniądze trafiały na rachunki ich spółek. Przykładowo, jeśli dyrektor otrzymuje na podstawie umowy o pracę wynagrodzenie brutto w wysokości 3 500 EUR, jego dochód netto wyniesie 2 730 EUR, a wydatek pracodawcy wraz z podatkami – 4 683 EUR. Gdy między przedsiębiorstwami zostaje zawarta umowa o świadczenie usług, pełna kwota 4 683 EUR może zostać przekazana bez opodatkowania, dzięki czemu dyrektor może rozporządzać całą otrzymaną kwotą. Takie rozwiązanie jest jednak uznawane za unikanie opodatkowania.
Sąd Najwyższy potwierdził, że organy podatkowe mają prawo interweniować w takich sytuacjach i opodatkowywać tak zwane „transakcje świadczenia usług” na podstawie ich rzeczywistej istoty jako ukryte stosunki pracy. Formalna zgodność umowy z wymogami prawa jest niewystarczająca – ważne jest, aby rzeczywisty charakter wykonywanej pracy odpowiadał postanowieniom umowy. Urząd Podatkowy i Celny, opierając się na stanowisku Sądu Najwyższego, zdecydowanie zachęca spółki do przeglądu stosowanych praktyk podatkowych i dostosowania ich do orzeczeń Sądu Najwyższego w celu zapewnienia sprawiedliwego opodatkowania i uczciwej konkurencji.
Czym stosunek pracy różni się od świadczenia usług
Stosunki pracy reguluje ustawa o umowach o pracę, zgodnie z którą osoba fizyczna (pracownik) wykonuje pracę na rzecz innej osoby (pracodawcy), w pełni podporządkowując się jej kierownictwu i kontroli. Pracodawca jest natomiast zobowiązany do wypłaty pracownikowi uzgodnionego wynagrodzenia za pracę oraz zapewnienia warunków pracy określonych w umowie o pracę lub przepisach prawa.
Kryteria, którymi kierują się sądy przy uznawaniu stosunków prawnych za stosunki pracy, wymagają ustalenia, kto organizuje wykonanie pracy i zarządza nim, kto określa czas, miejsce i sposób wykonywania pracy, kto pokrywa koszty narzędzi pracy, kto ponosi ryzyko związane z wykonywaniem pracy oraz kto otrzymuje dochód lub zysk. Następnie należy ustalić, czy pracownik jest włączony w strukturę kadrową organizacji i czy podlega jej regulacjom wewnętrznym. Wszystkie te kryteria należy rozpatrywać łącznie.
Ostatecznie kluczowe znaczenie dla ustalenia, czy istnieje stosunek pracy, ma stopień zależności pracownika od pracodawcy, czyli poziom autonomii pracownika. To właśnie wysoki stopień zależności odróżnia umowę o pracę od innych umów cywilnoprawnych.
OÜ-tamine i zmiana kwalifikacji umów: najważniejsze kwestie prawne
Z drugiej strony powszechne i w pełni zgodne z prawem umowy zlecenia i podwykonawstwa należą do umów o świadczenie usług regulowanych przez ustawę o zobowiązaniach. Zgodnie z wyjaśnieniem Sądu Najwyższego stosunek między członkami zarządu przedsiębiorstwa a samym przedsiębiorstwem jest stosunkiem zlecenia. Przyjmujący zlecenie powinien wykonać je osobiście, może jednak również zaangażować osoby trzecie w celu osiągnięcia rezultatu. Członek zarządu przedsiębiorstwa nie może więc przekazać swoich uprawnień i odpowiedzialności, ale nie wyklucza to korzystania z pomocy osób trzecich podczas wykonywania zlecenia.
W przypadku transakcji z przedsiębiorstwami powiązanymi z członkami zarządu może się okazać, że usługi zarządcze i doradcze były w rzeczywistości świadczone przez konkretne osoby fizyczne, a nie przez przedsiębiorstwa, które zawarły odpowiednie umowy. Skutkiem prawnym takiej transakcji jest uznanie konkretnej osoby fizycznej za drugą stronę umowy.
W przypadku transakcji z udziałem pracowników przedsiębiorstwa schemat „OÜ-tamine” przejawia się tym, że relacja między przedsiębiorstwem a spółką powiązaną z pracownikiem jest w istocie, pod względem treści i charakteru, stosunkiem pracy – oznacza to, że umowa zlecenia zostanie przekwalifikowana na umowę o pracę.
Opodatkowanie kryptoaktywów i dochodów z platform internetowych
Obowiązujące estońskie przepisy przewidują kontrolę podatkową dochodów uzyskiwanych za pośrednictwem platform internetowych i aplikacji, a także na rynku kryptoaktywów, co znacząco ogranicza stosowanie schematu „OÜ-tamine” w tych stosunkowo nowych obszarach stosunków pracy związanych ze sprzedażą towarów i świadczeniem usług.
Dochody uzyskiwane w Estonii za pośrednictwem platform internetowych (na przykład z pracy freelancerskiej, wynajmu lub sprzedaży towarów) również podlegają opodatkowaniu: podatkiem dochodowym, podatkiem socjalnym, VAT oraz składką na ubezpieczenie od bezrobocia. Platformy internetowe w Unii Europejskiej są zobowiązane do przekazywania organom podatkowym danych o dochodach osób fizycznych, a podatnicy muszą deklarować te podatki.
Sprzedaż, mining i staking: zasady opodatkowania kryptowalut
Należy zauważyć, że dochody z kryptoaktywów w Estonii również są opodatkowane w zależności od charakteru transakcji. Zyski ze sprzedaży kryptowalut należy zadeklarować i podlegają one podatkowi dochodowemu. W przypadku miningu podatkiem dochodowym objęty jest zysk netto. Podatek socjalny ma zastosowanie, gdy mining prowadzi osoba fizyczna, a nie przedsiębiorstwo. Jeśli kryptowaluta jest używana jako środek płatniczy za towary i usługi, takie transakcje traktuje się jako sprzedaż kryptoaktywa i również podlegają one opodatkowaniu. Dochód pasywny uzyskiwany ze stakingu lub udzielania pożyczek także podlega podatkowi dochodowemu. Podatek należy zapłacić również przy sprzedaży kryptoaktywów otrzymanych w spadku lub darowiźnie. Należy pamiętać, że osoby fizyczne są zobowiązane do deklarowania dochodów ze wskazaniem wartości rynkowej kryptoaktywów w momencie dokonania transakcji.
Ryzykom związanym z „OÜ-tamine” należy zapobiegać i je minimalizować
Schematy unikania opodatkowania stosunków pracy, takie jak „OÜ-tamine”, stwarzają dla spółek ryzyka związane z unikaniem podatku socjalnego i ukrywaniem stosunków pracy. Organy podatkowe i sądy wymagają ścisłego przestrzegania zasad, rozróżniania umów o pracę od stosunków cywilnoprawnych oraz, w razie potrzeby, zmiany kwalifikacji transakcji uznanych za fikcyjne. Szczególnej uwagi wymaga opodatkowanie kryptoaktywów: dochody z transakcji kryptowalutowych, w tym z miningu i stakingu, podlegają deklarowaniu i opodatkowaniu. Opodatkowana jest również działalność prowadzona za pośrednictwem platform internetowych i aplikacji.
Prawidłowe rozliczanie dochodów i podatków z ekspertami Eesti Firma
Tylko ścisłe przestrzeganie przepisów zapewnia stabilność działalności i minimalizuje ryzyko kar oraz kontroli podatkowych. Eesti Firma świadczy usługi doradcze i księgowe, pomagając przedsiębiorstwom rozróżniać umowy o pracę od umów o świadczenie usług, optymalizować politykę podatkową z wyeliminowaniem ryzyka schematów „OÜ-tamine” oraz prawidłowo rozliczać dochody, w tym kryptoaktywa i wypłaty dywidend.
