Kunt u AI vertrouwen bij juridische kwesties? Een visie van een advocaat

Door AI gegenereerde juridische documenten: wat cliënten mij brengen

Mijn inbox ziet er tegenwoordig anders uit. Steeds vaker sturen zowel particulieren als bedrijven mij een document met een bericht erbij: “ChatGPT heeft dit geschreven. Kunt u controleren of alles in orde is?” Van particulieren gaat het meestal om een klacht of een huurovereenkomst. Van ondernemers betreft het een leverancierscontract of een antwoord aan de belastingdienst.

Het probleem is dat een degelijk document en een gevaarlijk document even overtuigend ogen: vloeiende taal, een zelfverzekerde toon, verwijzingen naar specifieke wetsartikelen. Zonder juridische opleiding kunt u ze niet van elkaar onderscheiden.

Mensen vragen mij steeds vaker of zij ChatGPT voor juridisch advies kunnen gebruiken. Hieronder volgt mijn persoonlijke visie als praktiserend advocaat.

AI gebruiken voor juridische vragen: klachten en vorderingen

Laat ik met het goede nieuws beginnen. Er is een hele categorie taken waarvoor AI echt nuttig is en waarvoor het inschakelen van een advocaat vaak weinig zin heeft.

Denk aan een klacht aan een winkel over een gebrekkig product, een schadevordering tegen een luchtvaartmaatschappij wegens een vertraagde vlucht, een brief aan een verhuurder met het verzoek een borg terug te betalen, of een verzoek aan een vastgoedbeheerder. Voor een bedrijf kan het gaan om een vriendelijke betalingsherinnering, een antwoord op een eenvoudige klantklacht of een standaardbrief aan een zakenpartner. Hetzelfde geldt voor de eenvoudige vraag wat een officiële brief betekent en wat daarin van u wordt gevraagd.

Bij dit soort zaken zijn de regels eenvoudig en goed gedocumenteerd, staat er weinig op het spel en kan een fout worden hersteld. Een AI-tool maakt binnen enkele minuten een duidelijke, nuchtere conceptklacht of -vordering, en vaak is dat alles wat u nodig heeft.

Contractbeoordeling door AI: wat AI vindt

De tweede kracht van AI is voor particulieren even belangrijk als voor bedrijven: AI kan goed werken met een bestaand document. Vraag een chatbot een contract op tegenstrijdigheden te controleren en deze ziet vaak wat vermoeide ogen missen: één bepaling stelt een betalingstermijn van 14 dagen, terwijl een andere een boete bevat die op dag tien begint. Vraag de chatbot de andere partij te spelen en uw positie kritisch te ontleden, en u krijgt een snelle voorbereiding op een onderhandeling of geschil. AI kan ook de structuur en toon van een juridisch document of brief aanscherpen, het vertalen en helpen vragen voor uw advocaat voor te bereiden.

Waarom AI een advocaat niet kan vervangen: het heeft geen persoonlijke ervaring

AI heeft meer over recht gelezen dan enige advocaat in een leven zal lezen. Maar AI heeft er nooit iets van gedaan. Het is nooit in de rechtbank geweest, heeft nooit documenten bij een register ingediend, nooit met een lastige wederpartij onderhandeld en nooit aan een bank uitgelegd waar het geld van een onderneming vandaan komt.

Naar mijn mening is dit het allerbelangrijkste punt van dit artikel. Het recht op papier en het recht in de praktijk liggen verder uit elkaar dan de meeste mensen buiten het vak beseffen. De wet kan iets toestaan dat geen enkele bank daadwerkelijk accepteert. Een technisch juist document kan een maand bij een instantie liggen omdat de ambtenaar het in een ander formaat gewend is te zien. Een regel kan bestaan en toch jarenlang niet worden gehandhaafd.

Wanneer een cliënt mij een vraag stelt, is mijn antwoord gebaseerd op tientallen vergelijkbare zaken die ik zelf heb behandeld, en ik herinner mij hoe elke zaak eindigde. Een ervaren advocaat ontwikkelt ook juridisch oordeelsvermogen en intuïtie: het gevoel dat er iets niet klopt aan een transactie voordat u precies kunt zeggen wat.

Ervaring vertelt u ook wat u moet vragen. De helft van mijn werk bij een eerste consult bestaat uit het naar voren halen van wat de cliënt niet dacht te moeten vermelden: wie de werkelijke eigenaar is, waar belasting wordt betaald, of de onderneming een vergunning nodig heeft. Een chatbot beantwoordt de gestelde vraag, zelfs wanneer een andere vraag had moeten worden gesteld.

AI kan geen ervaring opbouwen. Het geeft advies en verneemt doorgaans nooit wat er daarna gebeurde: of het document werd geaccepteerd, of het geschil werd gewonnen, of de bank de rekening blokkeerde. Daarom blijft de kennis van een “AI-advocaat” boekkennis, hoe omvangrijk ook. Ervaring is precies waarvoor een cliënt een advocaat betaalt, zelfs als op de factuur alleen “contractopstelling” staat.

Rechtbanken, transacties, belastingen: waar u een advocaat nodig heeft

Hoe verder u zich van een alledaagse klacht verwijdert, hoe duidelijker dit gebrek aan ervaring wordt. Ik doel op vorderingen bij de rechter en procesvoering, aandelentransacties, geschillen tussen zakenpartners, nalatenschappen met bezittingen in meerdere landen, fiscale groepsstructuren en activiteiten waarvoor een vergunning vereist is. Deze zaken bestaan uit veel onderling verbonden onderdelen en een fout in één daarvan kan de hele structuur onderuit halen. AI kan elk onderdeel afzonderlijk kundig beschrijven, maar kan ze niet samenvoegen tot een oplossing die voor een bepaalde persoon of onderneming werkt.

Een dergelijke fout komt vaak een jaar later aan het licht, wanneer herstel te laat is. Houd de kosten in gedachten: juridisch advies kost tientallen of honderden euro’s, terwijl het ongedaan maken van de gevolgen duizenden kost, als het al mogelijk is. De gebruikelijke situaties behandelen wij in een apart artikel over wanneer u juridisch advies nodig heeft.

AI-hallucinaties in het recht: valse jurisprudentieverwijzingen en verzonnen regels

Generatieve AI-tools zoals ChatGPT baseren hun antwoorden vooral op openbare en populaire bronnen: wetgeving, artikelen en online discussies. Een groot deel van de juridische praktijk en jurisprudentie bevindt zich elders. Rechterlijke uitspraken staan in afzonderlijke databases met eigen zoekfuncties, vaak alleen in de lokale taal. Richtsnoeren van instanties zijn verborgen in documenten die weinig mensen lezen. Veel werkregels bestaan alleen in het hoofd van de mensen die ze toepassen.

AI bereikt deze lagen niet altijd en vertelt u niet wanneer dat zo is. Een advocaat die iets niet weet, zegt: “Ik moet dit controleren.” AI doet dat zelden en verwijst soms naar een bepaling of rechterlijke uitspraak die niet bestaat. Deze verzinsels worden AI-hallucinaties genoemd. Dit is geen theoretisch risico: een openbare databank van dergelijke incidenten vermeldt al meer dan duizend rechtszaken wereldwijd, en in veel daarvan werden de valse jurisprudentieverwijzingen door professionele advocaten ingediend.

Juridisch advies moet specifiek zijn voor de rechtsmacht, en juist hierin is algemene AI het zwakst. Naar mijn ervaring is het probleem groter voor kleine landen zoals Estland: er is weinig materiaal waarop AI kan terugvallen, waardoor het hiaat vaak wordt opgevuld met de logica van Duits of Amerikaans recht.

Juridisch advies van een chatbot: waarom deze het met u eens is

Als u vraagt: “Kan ik het op deze manier doen?”, vindt een chatbot vaak een manier om ja te zeggen. De formulering van uw vraag heeft grote invloed op het antwoord. Een goede advocaat moet u soms vertellen wat u niet wilt horen: dat kunt u niet doen, en ik zou dit niet ondertekenen. Wanneer advocaten fouten maken, staan zij daarvoor in met hun reputatie en hun geld. Wanneer AI een fout maakt, is er in de praktijk niemand aansprakelijk te stellen.

AI in uw onderneming: vertrouwelijkheid en persoonsgegevens

Bedrijven lopen een extra risico. Een werknemer die een contract met een zakenpartner of klantgegevens in een chatbot plakt, kan een geheimhoudingsovereenkomst of regels inzake gegevensbescherming schenden. De onderneming wordt daarvoor verantwoordelijk gehouden. Als mensen in uw organisatie ChatGPT, Gemini of vergelijkbare diensten gebruiken, heeft u enkele eenvoudige interne regels nodig: welke diensten zijn goedgekeurd en wat mag daar nooit worden geüpload.

Juridisch AI-advies op feiten controleren

Ik besef dat veel mensen hun juridische vraag toch aan AI zullen stellen. Als u dat doet, volg dan ten minste enkele regels.

1. Vermeld meteen het land, de datum en uw rol. “Estland, ik ben huurder, een particulier” of “Ik ben bestuurder van een onderneming” verandert het antwoord aanzienlijk.
2. Sta op bronnen en controleer deze in meerdere stappen. Vraag om het specifieke wetsartikel, de exacte tekst en een link. Vraag AI vervolgens de feiten en afzonderlijk de conclusies aan die bronnen te toetsen. Herhaal dit twee of drie keer. Alleen vragen “Weet u het zeker?” heeft vrijwel geen nut: AI zal een fout even waarschijnlijk bevestigen als een juist antwoord verlaten. Open de belangrijkste links en lees ze zelf.
3. Controleer in een nieuw gesprek en vraag naar zwakke punten. Binnen één gesprek wordt AI beïnvloed door wat al is gezegd en door uw toon: AI kan een fout verdedigen of u gelijk geven waar het zelf gelijk had. Open een nieuwe chat of een andere dienst en vraag: “Op welke manieren zou dit antwoord onjuist kunnen zijn?”
4. Verwijder persoonsgegevens en bedrijfsgeheimen voordat u een document uploadt.

AI of een advocaat: hoe wij kunnen helpen

Eén voorbehoud: al het bovenstaande beschrijft de huidige stand van zaken. De tools verbeteren snel en sommige van deze zwakke punten zullen met de tijd afnemen. Het gebrek aan persoonlijke ervaring en verantwoordelijkheid zal dat niet.

Mijn regel is dus eenvoudig: AI helpt u voorbereiden en controleren, terwijl een persoon beslist en verantwoordelijkheid neemt. Als geld, termijnen, uw eigendom of de status van uw onderneming van een document afhangen, laat het dan door een advocaat beoordelen voordat u het ondertekent of indient.

Bij Eesti Firma wordt elk document opgesteld en gecontroleerd door een advocaat die verantwoordelijk is voor het resultaat. Als u twijfelt over een document of situatie, waaronder een door AI opgesteld contract of vordering, neem dan contact op met onze advocaten en wij nemen dit samen met u door.

Particuliere cliënten met familie- en civielrechtelijke zaken kunnen zich ook wenden tot het advocatenkantoor binnen onze groep, Kalashnikov Õigusbüroo.

Stuur een verzoek

Veelgestelde vragen