Krótka odpowiedź
Umowa wspólników to prywatna umowa między współwłaścicielami estońskiej OÜ. Obejmuje kwestie pominięte w umowie spółki: kto za co odpowiada, jak rozstrzyga się równy wynik głosowania i jak partner opuszcza spółkę. Prawo jej nie wymaga; można ją podpisać po angielsku podpisami cyfrowymi, bez notariusza. Zasady, które mają wiązać również spółkę i przyszłych wspólników, powinny znaleźć się w umowie spółki.
Gdy co najmniej dwie osoby wspólnie rejestrują estońską spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (OÜ), zwykle przyjmują standardową umowę spółki oferowaną przez e-Business Register, a rejestr odnotowuje udział każdego założyciela. Standardowa umowa spółki nie mówi, co dzieje się, gdy jeden partner przestaje pracować, inwestor chce dołączyć lub partnerzy nie mogą uzgodnić kluczowych decyzji. Tę lukę wypełnia umowa wspólników.
Czym jest umowa wspólników
Umowa wspólników, czasem nazywana umową założycieli, gdy jest podpisywana na początku, jest umową między wspólnikami spółki. Ponieważ Commercial Code nie określa jej treści, partnerzy mogą uzgodnić wszystko, co zgodne z prawem.
Umowa wiąże wyłącznie osoby, które ją podpiszą. Nowy wspólnik nie jest nią związany, dopóki do niej nie przystąpi; dlatego dobra umowa pozwala partnerowi sprzedać udział wyłącznie nabywcy, który również ją podpisze.
Umowa wspólników a umowa spółki
Te dwa dokumenty działają w różny sposób.
| Aspekt | Umowa spółki | Umowa wspólników |
|---|---|---|
| Wymagana przez prawo | Tak, posiada ją każda OÜ | Nie |
| Kogo wiąże | Spółkę oraz wszystkich obecnych i przyszłych wspólników | Wyłącznie osoby, które ją podpiszą |
| Publiczna | Tak, każdy może ją pobrać z rejestru | Nie |
| Język | Estoński; można dodać wersję angielską, lecz wiążący jest tekst estoński | Dowolny język wybrany przez strony |
| Jak zmienić | Uchwałą wspólników, domyślnie co najmniej dwiema trzecimi głosów na zgromadzeniu, oraz wpisem do rejestru | Zgodnie z umową, zwykle za zgodą każdej strony |
| Gdy ktoś ją naruszy | Uchwałę, która je narusza, można zaskarżyć w sądzie | Partner naruszający umowę może być zobowiązany do odszkodowania lub kary, jeśli ją uzgodniono |
Wszystko, co ma wiązać spółkę lub przyszłego wspólnika, należy umieścić w umowie spółki. Dotyczy to ograniczeń sprzedaży udziałów, takich jak wymóg zgody pozostałych wspólników, zmian ich prawa pierwszeństwa nabycia udziału przed osobą trzecią, wyższych większości głosów i szczególnych praw związanych z udziałami. Warunki osobiste i handlowe, takie jak role, wynagrodzenie, formuła wyceny udziału oraz zobowiązania do zakazu konkurencji, zwykle pozostają w umowie.
Dokumenty te nie powinny zatem nigdy być ze sobą sprzeczne. Jeśli są, spółka stosuje umowę spółki: uchwała może pozostać w mocy mimo naruszenia umowy, a pozostałym partnerom pozostaje jedynie roszczenie wobec partnera, który ją naruszył.
Kiedy współwłaściciele potrzebują umowy
Nasi klienci zwykle zgłaszają się po umowę wspólników w jednej z czterech sytuacji:
- Założyciele rejestrujący spółkę razem. Zasady ustala się, zanim powstanie konflikt.
- Dołącza inwestor lub nowy partner. Umowę podpisuje się wraz z nową emisją udziałów albo nabyciem udziałów.
- Impas 50/50. Partnerzy z równymi udziałami często przychodzą, gdy ich głosy są już równe. Negocjowanie umowy jest wtedy trudniejsze, ale nadal może ona określić sposób przełamania impasu.
- Partner chce odejść. Partnerzy muszą wtedy uzgodnić, kto kupi udział, za jaką cenę i kiedy.
Co dzieje się bez umowy
Bez umowy stosuje się domyślne zasady Commercial Code. Zwykłe uchwały wymagają więcej niż połowy głosów na zgromadzeniu wspólników, więc w spółce podzielonej 50/50 remis blokuje wszystko — od podziału zysku po zatwierdzenie rocznego sprawozdania finansowego. Co do zasady żaden partner nie może zmusić drugiego do sprzedaży, a partner, który przestaje pracować, zachowuje zarówno udział, jak i prawo do dywidendy.
W naszej praktyce spory między partnerami 50/50 bez umowy zwykle kończą się na jeden z trzech sposobów: jeden partner wykupuje drugiego po długich negocjacjach, spółka jest zamykana lub po prostu porzucana albo spór trafia do sądu.
Co uwzględnić w umowie wspólników
Gdy trafia do nas spór, zwykle okazuje się, że nigdy nie uzgodniono czterech kwestii: jak partner odchodzi i za jaką cenę, jak przełamać remis, co dzieje się, gdy partner przestaje pracować, lecz zachowuje udział, oraz czy partner może konkurować. Poniższa tabela omawia je wraz z innymi typowymi klauzulami.
| Klauzula | Co reguluje |
|---|---|
| Role i wkłady | Kto co robi, kto co wnosi, jak wynagradzana jest każda osoba i jaka część zysku jest wypłacana jako dywidenda |
| Sprawy zastrzeżone | Decyzje wymagające zgody każdego partnera, takie jak duża pożyczka lub nowy wspólnik |
| Impas | Kroki, które należy podjąć przy równym wyniku głosowania |
| Odchodzący, vesting i wyjście | Co dzieje się z udziałem partnera, który odchodzi lub przestaje pracować, oraz jak ustala się i płaci jego cenę |
| Tag-along i drag-along | Czy wspólnicy mniejszościowi mogą sprzedać na tych samych warunkach co większość oraz czy większość może zobowiązać ich do sprzedaży |
| Zakaz konkurencji | Czy partner może prowadzić konkurencyjną działalność lub przejmować klientów i pracowników |
| Poufność i IP | Że tajemnice przedsiębiorstwa pozostają poufne, a to, co partnerzy tworzą dla działalności, należy do spółki |
| Kary i spory | Stała kwota należna za naruszenie, prawo właściwe oraz sąd lub arbitraż |
Impas i klauzule kupna-sprzedaży
Klauzula impasu zwykle określa sekwencję kroków: negocjacje, następnie mediację, a gdy oba rozwiązania zawiodą — mechanizm kupna-sprzedaży, często zwany klauzulą shotgun. W najczęstszej formie jeden partner wskazuje cenę, a drugi musi albo sprzedać własny udział po tej cenie, albo kupić po niej udział pierwszego partnera. Ponieważ partner wskazujący cenę nie wie, po której stronie ostatecznie się znajdzie, ma wszelkie powody, aby zachować jej uczciwość.
Vesting, klauzule odejścia i cena udziału
Vesting oznacza, że założyciel nabywa pełny udział z upływem czasu i przy wcześniejszym odejściu musi sprzedać niewypracowaną część pozostałym partnerom. Ta sama klauzula może uznać za odchodzącego partnera, który przestaje pracować dla spółki, aby pozostali mogli kupić ten udział po uzgodnionej cenie. Klauzule good leaver i bad leaver określają cenę: partner odchodzący z powodu choroby może otrzymać wartość rynkową, natomiast osoba naruszająca umowę może otrzymać znacznie mniej. Należy uzgodnić sposób ustalenia wartości rynkowej — według formuły lub przez niezależnego rzeczoznawcę.
Zakaz konkurencji dla wspólników
Commercial Code zakazuje członkom zarządu, dyrektorom spółki, konkurowania ze spółką bez zgody wspólników, lecz nie ustanawia takiego zakazu dla wspólników. Wspólnik, który nie zasiada w zarządzie, może zatem otworzyć konkurencyjną działalność, chyba że umowa stanowi inaczej. Kara umowna czyni to zobowiązanie skutecznym w praktyce, ponieważ rzeczywistą szkodę często trudno udowodnić. Kwota powinna być rozsądna, gdyż sąd może obniżyć karę uznaną za nadmierną.
Forma, język i zasady dotyczące notariusza
Prawo estońskie nie przewiduje szczególnej formy umowy wspólników, lecz powinna ona zawsze mieć formę pisemną. Z naszego doświadczenia wynika, że współwłaściciele zwykle podpisują ją po angielsku, zgodnie z prawem estońskim, za pomocą estońskiej karty ID lub cyfrowej karty ID e-Residency. Podpisy złożone tymi kartami mają taką samą moc prawną jak podpisy odręczne.
Klauzule zobowiązujące partnera do sprzedaży lub kupna udziału nie wymagają notariusza przy podpisaniu umowy. Domyślnie notarialnego poświadczenia wymaga jedynie późniejsze przeniesienie samego udziału. Jeżeli kapitał zakładowy wynosi co najmniej €10,000 i jest w pełni opłacony, umowa spółki może uchylić ten wymóg za zgodą każdego wspólnika, a przeniesienie nie wymaga wtedy notariusza. Gdy spółka spełnia warunki, a umowa zawiera klauzule wykupu, zwykle dodajemy to uchylenie do umowy spółki w tym samym czasie. Nasz przewodnik po sprzedaży udziałów w estońskiej spółce wyjaśnia obie drogi.
Przygotowanie umowy wspólników z Eesti Firma
Wzór umowy wspólników sporządzony dla innego kraju rzadko pasuje do estońskiej OÜ, ponieważ pomija lokalne zasady przenoszenia udziałów i związek z umową spółki. Nasz zespół prawny sporządza po angielsku umowy wspólników zgodnie z prawem estońskim i dostosowuje je do umowy spółki. Jeśli umowa spółki wymaga zmiany, na przykład dla dodania tego uchylenia, również przygotowujemy i składamy zmianę. Prosimy wskazać podział udziałów, a zaproponujemy odpowiednie klauzule.
Często zadawane pytania
Nie. Prawo estońskie wymaga umowy spółki, lecz nie umowy wspólników. Warto ją jednak podpisać zawsze, gdy spółka ma co najmniej dwóch wspólników, zwłaszcza przy równych udziałach.
Nie. Można ją podpisać cyfrowo, nawet jeśli zobowiązuje wspólnika do późniejszej sprzedaży udziału. Notarialnego poświadczenia wymaga jedynie przeniesienie samego udziału, chyba że umowa spółki uchyla ten wymóg, co wymaga w pełni opłaconego kapitału zakładowego wynoszącego co najmniej €10,000 oraz zgody każdego wspólnika.
Tak. Strony wybierają język, a ponieważ umowa nie jest składana do rejestru, nie wymaga tłumaczenia na estoński, choć sąd może o nie poprosić, jeśli umowa zostanie użyta w estońskim sporze.
W zakresie dotyczącym spółki — umowa spółki. Uchwała zgodna z jej postanowieniami może pozostać w mocy, nawet jeśli narusza umowę, a pozostali wspólnicy mogą wtedy dochodzić odszkodowania lub kary umownej, jeśli ją uzgodniono, od wspólnika, który ją naruszył.
