MiCA-verordening: analyse, prognoses en gevolgen voor de EU-cryptomarkt

De MiCA-verordening (Markets in Crypto-Assets), de eerste gemeenschappelijke cryptoregels van de EU, beloofde een lappendeken van nationale regimes te vervangen door één regelgevingskader voor cryptoactiva en de dienstverleners in cryptoactiva (CASPs) die ermee werken. Toen we de gevolgen ervan voor het eerst beoordeelden in het voorjaar van 2025, was elk cijfer een prognose. Op 1 juli 2026 liep de laatste overgangsperiode af, vervielen de oude nationale vergunningen en werd de EU-cryptomarkt juridisch gezien de lijst van entiteiten in het ESMA-register.

Dit artikel legt de prognoses voor de Europese crypto-industrie uit 2025 naast wat er werkelijk gebeurde: hoeveel cryptobedrijven een MiCA-vergunning hebben en wie zij zijn, wat er van Estland en Polen werd, waarom Binance vertrok, hoe ESMA en de ECB hun nieuwe bevoegdheden hebben gebruikt en wat de evaluatie van het regelgevingskader door de Commissie kan veranderen. Dit is een opiniestuk van het team van Eesti Firma, geen neutrale samenvatting.

MiCA-tijdlijn: belangrijke data en de deadline van 1 juli 2026

Verordening (EU) 2023/1114 werd gefaseerd toegepast: eerst de regels voor stablecoins, zes maanden later het vergunningsregime voor CASPs en een overgangsperiode van maximaal 18 maanden voor bestaande aanbieders van diensten op het gebied van virtuele activa (VASPs), die lidstaten mochten verkorten maar niet verlengen.

De MiCA-overgangsperiode werd nooit verlengd. ESMA zei dat nog in april 2026 en publiceerde op 23 juni 2026 een openbare verklaring waarin niet-geautoriseerde aanbieders werden opgedragen te stoppen met het toelaten van EU-klanten, marketing te beëindigen en diensten in cryptoactiva te beperken tot het sluiten of overdragen van posities. De raadpleging over de evaluatie ging daarentegen zes weken vóór die deadline van start: de Commissie wachtte niet tot het regime zich had gezet voordat zij vroeg of het werkt.

MiCA in cijfers: hoeveel cryptobedrijven hebben in 2026 een vergunning?

Het uitgangspunt voor cryptovergunningen in Europa vóór MiCA komt uit het Coincub Europe Crypto Report 2025: eind 2024 waren er meer dan 3.100 geregistreerde cryptobedrijven in de EU, waarvan alleen Polen er ongeveer 1.400 huisvestte en Litouwen meer dan 530, terwijl Duitsland, Oostenrijk en België er samen nauwelijks een dozijn hadden. Goedkope registratie en minimale controles waren het product, en de verordening was precies bedoeld om daaraan een einde te maken.

De prognose in 2025 was dat driekwart van die aanbieders hun status zou verliezen. Dat was te optimistisch. Volgsystemen die het voorlopige ESMA-register uitlezen, telden in het najaar van 2025 ongeveer 40 CASPs met een MiCA-vergunning, circa 180 in april 2026, iets meer dan 200 op de dag dat de overgangsperiode afliep, en tussen 320 en 340 vergunningsvermeldingen medio september 2026, nadat nationale toezichthouders hun achterstanden hadden weggewerkt. Vergeleken met 3.100 registraties van vóór MiCA bedraagt de uitval op de Europese cryptomarkt meer dan 90 procent.

De kaart is omgekeerd: Duitsland, met elf geregistreerde aanbieders onder zijn oude regime, heeft nu ongeveer 60 CASP-vergunningen — een vijfde van het EU-totaal — gevolgd door Nederland, Frankrijk, Malta, Cyprus en Ierland. Aan de stablecoinzijde zijn er ongeveer twintig geautoriseerde uitgevers van e-moneytokens en geen enkele uitgever van activagerelateerde tokens.

De samenstelling van de MiCA-gelicentieerde beurzen en bewaarders is belangrijker dan het aantal. De toevoegingen aan het register van juli 2026 omvatten Standard Chartered, Ripple Payments Europe, Clearstream, Commerzbank en een reeks Duitse coöperatieve banken, naast brokers zoals Trading 212 en Interactive Brokers. Van de ongeveer 320 vermeldingen mogen er slechts 26 een cryptobeurs of handelsplatform exploiteren. Het geharmoniseerde Europese regelgevingskader heeft geen concurrerende crypto-eigen industrie gecreëerd. Het creëerde een toegangspoort waardoor traditionele financiële instellingen het gereguleerde deel van de markt absorbeerden.

MiCA in Estland en Polen: twee nationale uitkomsten

Twee voormalige vergunningshubs laten zien wat een geharmoniseerde EU-cryptomarkt in de praktijk betekent wanneer nationaal beleid uiteenloopt.

Estland: van 641 FIU-vergunningen naar één MiCA-CASP-vergunning

De opschoning in Estland begon vóór MiCA. Toen de Financial Intelligence Unit de sector medio 2021 strenger begon aan te pakken, waren er 641 vergunningen van kracht; begin 2026 waren dat er 36. Op 1 juli 2026 verklaarde de FIU elke resterende vergunning ongeldig, en Finantsinspektsioon bevestigde dat zij op die datum precies één Estse cryptovergunning onder MiCA had verleend — aan Lightspark Payments Europe AS — terwijl AS LHV Pank en de beleggingsonderneming Lightyear Europe AS op grond van hun bestaande vergunningen cryptodiensten mogen aanbieden. Alle anderen die Estse klanten bedienen, doen dat met een paspoort van een andere EER-toezichthouder.

De overdracht van het toezicht van de FIU aan Finantsinspektsioon en de MiCA-nalevingsplichten van een Estse CASP worden afzonderlijk behandeld. Wat de cijfers toevoegen, is perspectief: een rechtsgebied dat ooit synoniem was met cryptovergunningen begon het MiCA-tijdperk met minder geautoriseerde aanbieders dan de meeste buurlanden — het eindpunt van een beslissing uit 2021 om reputatie boven volume te stellen.

Polen: 1.400 VASPs en geen bevoegde autoriteit

Polen, dat bijna de helft van alle EU-registraties herbergde, heeft nog steeds geen nationale bevoegde autoriteit onder MiCA. De wet die de Poolse financiële toezichthouder (KNF) vergunningsbevoegdheden zou hebben gegeven, werd in december 2025, februari 2026 en juni 2026 door de president gevetoond, en de laatste poging van de Sejm om het veto te overrulen, in september 2026, mislukte. Zoals de verklaring van de KNF die vóór de deadline werd uitgebracht duidelijk maakt, verloren Poolse entiteiten op 1 juli 2026 het recht om diensten in cryptoactiva te verlenen en kunnen zij zelfs thuis geen aanvraag indienen. De enige rechtmatige toegang tot de Poolse markt is een elders verkregen en daarheen gepaspoorte CASP-vergunning. Een veto dat werd voorgesteld als bescherming tegen overregulering, is een exportsubsidie geworden voor Litouwen en Tsjechië.

Binance en cryptobeurzen zonder vergunning na 1 juli 2026

De scherpste toets voor MiCA’s behandeling van een groot niet-EU-platform kwam in juni 2026. Binance, dat nog steeds ruim 40 procent van het wereldwijde spotvolume verwerkt, trok op 24 juni 2026 zijn aanvraag bij de Hellenic Capital Market Commission in, zes dagen vóór de deadline en kort nadat berichten verschenen dat de toezichthouder afstevende op afwijzing wegens betrouwbaarheids- en witwasbezwaren; eerdere pogingen in Ierland en Letland waren ook mislukt. Vanaf 1 juli stopte de beurs met het toelaten van EU-klanten en schortte zij nieuwe spotorders, stortingen en earn-producten in de hele Unie op, terwijl zij een nieuwe aanvraag in Frankrijk aankondigde.

Er zijn twee lezingen van deze episode, en beide kloppen. Volgens de ene werkte de EU-cryptoregulering zoals bedoeld: een toezichthouder weigerde een aanvrager te licentiëren wiens dossier hij niet vertrouwde, en de markt ving de schok op zonder crisis. Volgens de andere bedient de grootste beurs ter wereld Europese gebruikers, als zij dat al doet, via de beperkte uitzondering voor reverse solicitation en niet-EU-entiteiten, buiten elke MiCA-bescherming — precies de uitkomst die de verordening zegt te voorkomen. Voor gebruikers is de praktische regel eenvoudig: een dienstverlener in cryptoactiva die niet in het ESMA-register staat, heeft geen MiCA-vergunning, en digitale activa die daar worden aangehouden vallen buiten de regels voor cliëntenbescherming.

ESMA en MiCA-toezicht: van waarschuwingen naar rechtstreeks toezicht

Het openbare standpunt van ESMA is niet veranderd sinds uitvoerend directeur Natasha Cazenave in april 2025 waarschuwde dat cryptoactiva onder het nieuwe regelgevingskader speculatief blijven en MiCA de onderliggende risico’s niet wegneemt. Wat wel veranderde, is de institutionele ambitie erachter. Nationale vergunningspraktijken liepen snel uiteen: de peer review van ESMA uit juli 2025 stelde vast dat de Maltese toezichthouder een CASP had geautoriseerd terwijl wezenlijke kwesties onopgelost waren, en de Franse, Italiaanse en Oostenrijkse toezichthouders riepen publiekelijk op tot gecentraliseerd toezicht om regelgevingsarbitrage te stoppen. Op 4 december 2025 reageerde de Commissie met haar pakket voor marktintegratie en toezicht, dat voorstelt de vergunningverlening, het toezicht en de handhaving voor alle dienstverleners in cryptoactiva van nationale autoriteiten aan ESMA over te dragen. ESMA verwelkomde het voorstel diezelfde dag.

In september 2026 bevindt het pakket zich in de gewone wetgevingsprocedure — de ECON-commissie van het Europees Parlement publiceerde in juni 2026 ontwerprapporten en de triloogonderhandelingen lopen naar verwachting door tot in 2027. Niets daarin verandert vandaag de eis van een nationale CASP-vergunning. Maar een bedrijf dat net een jaar en een bedrag van zes cijfers heeft besteed aan een vergunning van Finantsinspektsioon of de Bank of Lithuania, moet binnen enkele jaren een tweede migratie verwachten: naar een toezichthouder in Parijs die nog geen ervaring heeft met toezicht op enkele honderden cryptobedrijven. Een tweede rekening die de crypto-industrie nooit is getoond.

MiCA en stablecoins: USDT, USDC en de ECB

Voor dienstverleners in cryptoactiva is de stablecoinvraag commercieel, niet academisch. MiCA creëerde de e-moneytoken als juridische categorie voor gereguleerde stablecoins in Europa; de Europese Centrale Bank heeft ervoor gezorgd dat die klein blijft. In een toespraak op 8 mei 2026 stelde president Christine Lagarde dat private stablecoins vanwege hun aard het monetaire systeem niet kunnen verankeren, dat de argumenten voor in euro luidende stablecoins zwakker zijn dan ze lijken, en dat Europa getokeniseerde afwikkeling moet bouwen op centralebankgeld — met een digitale euro voor 2029 als doel. Twee weken later waarschuwde de ECB de ministers van Financiën dat de uitgifte van stablecoins in euro retailbankdeposito’s zou kunnen onttrekken.

Het concrete strijdtoneel is multi-issuance, het model waarbij een wereldwijde stablecoin zoals USDC gezamenlijk wordt uitgegeven door EU- en niet-EU-entiteiten en in beide gebieden fungibel blijft. De European Systemic Risk Board, voorgezeten door Lagarde, riep op tot een verbod; het Europees Parlement stemde op 9 juli 2026 met 390 tegen 86 om multi-issuance met waarborgen te behouden; de raadpleging over de evaluatie stelt de vraag openlijk. Ondertussen heeft USDT nog steeds geen EMT-toestemming en is het bij de meeste MiCA-gelicentieerde cryptobeurzen uit de orderboeken verwijderd. Dollartokens vertegenwoordigen ongeveer 99 procent van een markt van meer dan $300 miljard, eurotokens een fractie van één procent, en een consortium van Europese banken dat via de Nederlandse entiteit Qivalis opereert, bereidt pas nu een MiCA-conforme stablecoin in euro voor de tweede helft van 2026 voor.

Toegang tot bankdiensten voor MiCA-gelicentieerde cryptobedrijven

Een vergunning heeft debanking niet opgelost. Geautoriseerde dienstverleners in cryptoactiva melden nog steeds dat commerciële EU-banken rekeningen zonder meer weigeren, buitensporige kosten of minimale overboekingslimieten opleggen, en dat tegenpartijen betalingen van IBAN’s uit bepaalde lidstaten afwijzen wegens vermeend witwasrisico. Het meest gekwantificeerde bewijs komt uit Groot-Brittannië: het rapport “Don’t Bank On It” uit 2025 van de Startup Coalition, Global Digital Finance en de UK Cryptoasset Business Council stelde vast dat slechts 14 procent van de crypto- en fintechbedrijven een rekening bij een grote bank kon openen en behouden. In de Verenigde Staten werd debanking een politieke kwestie, met rapporten van het Congres, erkenningen door toezichthouders en een voorstel van de Federal Reserve voor beperkte master accounts. In Europa zijn er nog steeds geen openbare gegevens, geen raadpleging over IBAN-discriminatie en geen toezichthouder die toegang tot bankdiensten voor een gelicentieerd cryptobedrijf als zijn taak ziet. Een vergunning zonder toegang tot bankdiensten is slechts een vergunning in naam.

MiCA versus de Verenigde Staten: GENIUS Act en CLARITY Act

In het voorjaar van 2025 bestond het Amerikaanse beleid inzake digitale activa uit uitvoeringsbesluiten en een beloofde reserve. Sindsdien heeft Washington wetgeving aangenomen: de GENIUS Act, ondertekend op 18 juli 2025, gaf betaalstablecoins een federaal kader, en de Digital Asset Market Clarity Act — het wetsvoorstel over marktstructuur dat de bevoegdheid tussen de SEC en CFTC verdeelt — werd in juli 2025 door het Huis aangenomen en op 14 mei 2026 door de Senaatscommissie voor Bankzaken goedgekeurd; een plenaire stemming moet nog plaatsvinden. De VS regelden in 2021–2024 via handhaving en schrijven nu wetgeving; de EU schreef in 2020–2024 wetgeving en reguleert nu via handhaving. Voor een crypto-oprichter die in 2026 kiest waar te bouwen, oogt het Amerikaanse traject als een opening en het Europese als een vernauwing, en durfkapitaal heeft daar de voor de hand liggende conclusie uit getrokken.

Wat MiCA in 2026 betekent voor cryptobedrijven

Vóór MiCA kon een start-up zich voor enkele duizenden euro’s in Polen registreren en binnen enkele weken actief zijn. Een MiCA-vergunningsaanvraag duurt nu zelfs bij de snelste toezichthouders ruim meer dan zes maanden en bij BaFin maximaal twee jaar, vereist een volledig pakket beleidsdocumenten van bewaring tot DORA-bestendigheid, en vergt adviesbudgetten van circa €40.000 in de slankere rechtsgebieden tot €80.000–200.000 in Duitsland, vóór kapitaal, toezichtkosten en lokaal nalevingspersoneel. De ene vergunning biedt wel toegang via EU-paspoortering tot een markt van circa 450 miljoen mensen, en voor een goed gefinancierde cryptobeurs is die ruil rationeel. Voor een Web3-project met twee oprichters is dat niet zo, en die blockchainstart-ups zijn vertrokken, gefuseerd of white-label gegaan.

MiCA-evaluatie 2026: komt er een “MiCA 2”?

Op 20 mei 2026 opende de Commissie een gerichte raadpleging over de evaluatie van MiCA krachtens de artikelen 140 en 142 — 86 vragen over reikwijdte, stablecoins, CASP-regels en de grens tussen gereguleerde en ongereguleerde activiteiten, met de deadline verlengd tot 30 september 2026. De Commissie moet uiterlijk 30 juni 2027 verslag uitbrengen en kan daaraan een wetgevingsvoorstel toevoegen. De vragen zijn die welke de sector sinds 2024 opwerpt: het verbod op rente voor houders van stablecoins, de behandeling van DeFi, staking, kredietverlening en perpetuals, proportionaliteit voor kleinere CASPs en vereenvoudiging. Onze verwachting voor een MiCA 2 is herijking in plaats van herschrijving — proportionaliteit voor kleine aanbieders, een oplossing voor het geschil over multi-issuance met nieuwe waarborgen en enige ruimte voor getokeniseerde deposito’s — zonder dat er vóór 2028 iets van kracht wordt.

Conclusie

Bijna twee jaar na de volledige toepassing heeft de MiCA-verordening één ding geleverd dat zij ondubbelzinnig beloofde: één juridische afbakening. Daarbinnen bevinden zich enkele honderden geautoriseerde dienstverleners in cryptoactiva, in toenemende mate banken en brokers, die in de hele EER paspoorteren. Daarbuiten bevinden zich de duizenden registraties die niet werden omgezet, de grootste beurs ter wereld, de Poolse markt en het merendeel van de crypto-eigen start-ups die de Europese crypto-industrie überhaupt interessant maakten. In 2025 concludeerden we dat Europa het risico liep geen leider in digitale financiën te worden, maar de regio met de hoogste regelgevingsbeperkingen. De gegevens sindsdien verzachten die visie niet. Wat veranderd is, is dat de beperkingen nu van binnenuit worden aangevochten — door een Parlement dat de ESRB op stablecoins overrulede en een Commissie die het dossier heropende voordat de inkt droog was.

Er is ook een conclusie die zelden hardop wordt uitgesproken. Voor een goed gekapitaliseerde aanbieder met een goed werkende nalevingsfunctie is MiCA het beste dat zijn Europese activiteiten kon overkomen: de meeste concurrenten zijn verdwenen, nieuwe toetreding kost een bedrag van zes cijfers en een jaar, de grootste wereldwijde beurs bevindt zich buiten de afbakening, en één CASP-vergunning paspoorteert naar een markt van 450 miljoen mensen. De verordening is geschreven als regelboek; zij werkt als slotgracht. Of dat de bedoeling was, is een vraag voor Brussel. Voor wie een vergunning heeft, of bereid is die te verkrijgen, is het simpelweg het terrein — en het beloont de weinigen die bleven.

Neem contact op