Қысқа жауап
Эстониялық OÜ басқарма мүшесімен шарт жасасуға міндетті емес. Қатынас үлес иелері мүшені сайлап, мүше оны қабылдаған сәттен басталады; ол еңбек заңнамасымен емес, компания құқығымен және қызмет көрсету шарттарының ережелерімен реттеледі. Компания сыйақы төлей бастағанда немесе басқармада жалғыз иеден өзге адам болғанда жазбаша басқарма мүшесімен келісім жасаған жөн, өйткені онда міндеттер, сыйақы, хабарлау мерзімі және қызметтен босатылғандағы жағдайлар белгіленеді.
Көптеген шетелдік құрылтайшылар Эстониялық жеке шектеулі компанияны (osaühing, OÜ) тіркеп, оның жалғыз басқарма мүшесі болады да, өз компаниясымен ештеңеге қол қоймайды. Бұл заңды, әрі мұндай көптеген компанияларда бұдан артық ештеңе қажет емес. Директорды жалдағанда, тең құрылтайшыны басқармаға енгізгенде немесе өзіңізге сыйақы төлей бастағанда жазбаша келісім пайдалы болады, өйткені заң практикалық талаптардың көбін тараптардың келісуіне қалдырады.
Бұл нұсқаулықта басқарма мүшесімен келісімнің, сондай-ақ басқарма мүшесінің шарты не басқарма мүшесіне қызмет көрсету туралы келісім деп аталатын құжаттың қашан қол қоюға тұратыны және онда не қамтылуы керектігі түсіндіріледі. Басқармада кім бола алатыны және басқарма мүшесінің қашан жеке жауапты болатыны біздің басқарма мүшелері жөніндегі нұсқаулықта қарастырылады.
Басқарма мүшесімен келісім деген не
Басқарма мүшесімен келісім — Эстониялық OÜ мен оның басқарма мүшесі арасындағы, сол адамның компанияны қандай талаптармен басқаратынын белгілейтін шарт. Коммерциялық кодексте ол аталғанымен, жеке шарт түрі ретінде реттелмейді. Эстонияның Жоғарғы соты бұл қатынасты бірнеше рет тапсырма шартына ұқсас деп сипаттады; ол Міндеттемелер туралы заңға сәйкес қызмет көрсету шарты болып табылады.
Еңбек шарттары туралы заң компания басқарма мүшелерінің шарттарына тікелей қолданылмайды (§ 1(5)). Сондықтан құжат қалай аталса да, басқарма мүшесі қызметкер болып саналмайды және келісімде көзделген жағдайда ғана ақылы демалысқа, хабарлауға немесе жұмыстан босатылғаны үшін төлемге құқылы.
Басқарма мүшесімен келісім міндетті ме?
Жоқ. Басқарма мүшесін сайлау үшін үлес иелерінің шешімі мен мүшенің келісімі қажет, алайда заң шартты талап етпейді. Шарт кез келген нысанда жасалуы мүмкін (Міндеттемелер туралы заң § 11), сондықтан үлес иелері мақұлдап, мүше қабылдаған талаптар қол қойылған құжат болмаса да тараптар үшін міндетті. Қол қойылған келісім оларды дәлелдеуді ғана жеңілдетеді.
Оның қажет болуы негізінен басқармада кім отырғанына және оларға сыйақы төленетініне байланысты:
| Сіздің жағдайыңыз | Сізге басқарма мүшесімен келісім қажет пе? |
|---|---|
| Жалғыз иесі және жалғыз басқарма мүшесі, сыйақы жоқ | Әдетте қажет емес. Заң Сіздің міндеттеріңізді белгілеп қойған |
| Жалғыз иесі және жалғыз басқарма мүшесі, сыйақы төленеді | Сыйақыны белгілейтін шешім қажет; қысқа келісім ұсынылады |
| Басқармада екі не одан көп құрылтайшы | Міндеттерді бөліп, сыйақы мен кету талаптарын ерте реттеу үшін ұсынылады |
| Жалданған не сырттан тартылған директор | Міндеттер, сыйақы, хабарлау және қызметтен босатылғандағы өтемақыны келісу үшін қатаң ұсынылады |
| Компанияда басқа да жұмыс атқаратын басқарма мүшесі | Ұсынылады, сондай-ақ басқа жұмысқа бөлек еңбек шарты қажет |
Сыйақы төленген сайын оның мөлшері мен төлеу тәртібі үлес иелерінің, ал компанияда сондай орган болса бақылаушы кеңестің шешімімен белгіленуі тиіс (Коммерциялық кодекс § 180¹). Сыйақының қалай салық салынатыны және тіркелетіні басқарма мүшесінің сыйақысы туралы мақаламызда түсіндіріледі.
Басқарма мүшесімен келісім және еңбек шарты
Екі шарт төрт негізгі жағынан ерекшеленеді:
| Мәселе | Басқарма мүшесімен келісім | Еңбек шарты |
|---|---|---|
| Негізгі заң | Коммерциялық кодекс және Міндеттемелер туралы заң | Еңбек шарттары туралы заң |
| Демалыс және жұмыс уақыты | Тек келісімде көзделген жағдайда | Заңмен кепілдендірілген |
| Қызметті тоқтату | Кез келген уақытта, себепсіз қызметтен босату; келісім өз талаптарына сай аяқталады | Жұмыс берушіге заңды негіз және әдетте хабарлау қажет |
| Қызмет аяқталғанда өтемақы | Тек келісімде көзделген жағдайда | Қолданылатын жағдайда заңда көзделген жұмыстан босату төлемі |
Басқарма мүшесінің сол компаниямен еңбек шарты да болуы мүмкін, бірақ тек басқаруға жатпайтын жұмыс үшін. Мысалы, шағын кафе құрылтайшысы компанияны басқарма мүшесімен келісім бойынша басқарып, оның аспазы ретінде еңбек шартымен жұмыс істей алады; оны да үлес иелері мақұлдауы тиіс. Жасырын еңбек қатынастары туралы мақаламызда неге іс жүзінде атқарылатын жұмыс шарт атауынан маңыздырақ екені түсіндіріледі.
Басқарма мүшесімен келісімге не енгізу керек
Келісім заңға не жарғыға қайшы келмейтін кез келген мәселені қамтуы мүмкін. Мына тармақтар ең маңызды:
| Тармақ | Нені келісу керек |
|---|---|
| Міндеттер мен шектеулер | Жауапкершілік салалары, мүшелер арасындағы жұмыс бөлінісі, алдымен үлес иелерінің мақұлдауын қажет ететін мәмілелер және мүшенің оларға есеп беру тәртібі |
| Сыйақы және шығыстар | Мөлшері, төлем күндері, бонустар мен шығыстарды өтеу; міндеттер мен компания қаржысына сай орынды мөлшерде |
| Демалыс және қолжетімділік | Бар болса, ақылы демалыс күндері және мүшенің қаншалықты қолжетімді болуы тиіс екені, себебі заң басқарма мүшелеріне жұмыс уақытын белгілемейді |
| Мерзім | Белгілі не белгісіз мерзімді. Егер жарғыда мерзім белгіленбесе, басқарма мүшесі мерзімсіз сайланады |
| Хабарлау және өтемақы | Әр тарапқа арналған хабарлау мерзімі, хабарлаусыз тоқтату негіздері және кінәсіз босатылғанда төленетін кез келген өтемақы |
| Бәсекелеспеу | Қызметте болған кезде мүше үлес иелерінің келісімінсіз бәсекелес бизнесті жүргізе не бәсекелестің басқармасында бола алмайды. Мүше кеткеннен кейінгі кез келген шектеу оның ауқымы мен мерзімі көрсетіліп келісілуі тиіс |
| Құпиялылық және істерді тапсыру | Ненің коммерциялық құпия саналатыны, міндеттің қанша уақытқа созылатыны және кету кезінде құжаттарды, құпиясөздер мен қолжетімділікті қайтару |
| Жауапкершілік және сақтандыру | Компанияның мүше алдындағы талаптарының мерзімі (өзгеше келісілмесе бес жыл) және директорлар мен лауазымды тұлғалардың (D&O) жауапкершілігін сақтандыруды кім төлейтіні |
Коммерциялық кодекстегі екі ереже келісімде не жазылғанына қарамастан қолданылады. Біріншіден, компанияның қаржылық жағдайы едәуір нашарлап, төлемдерді жалғастыру ол үшін тым әділетсіз болса, компания сыйақыны азайтуды талап ете алады. Сонда мүше келісімді бір ай бұрын хабарлап тоқтата алады (§ 180¹).
Екіншіден, жауапкершілік шектеуі кредиторлар үшін міндетті емес. Компания қарыздарын төлей алмаса, кредитор не банкроттықтағы сенімгер компания талаптан бас тартса немесе талап қою мерзімін қысқартса да, мүшеден залалды өндіріп ала алады (§ 187).
Келісім жарамды болуы үшін оған қалай қол қою керек
Басқарма мүшесінің компания атынан қол қоюға әдеттегі құқығы бұл келісімге қолданылмайды. Үлес иелері оны жасасу, өзгерту және тоқтату туралы шешім қабылдайды, оның талаптарын белгілейді және компания атынан қол қоятын адамды тағайындайды (Коммерциялық кодекс § 168(1)(10)). Компанияда бақылаушы кеңес болса, бұл шешімдерді сол қабылдайды. Қажетті мақұлдаусыз жасалған келісім жарамсыз (§ 181(3)).
Келісімге қол қоятын болсаңыз, Сізге екі құжат қажет: оны мақұлдайтын, сыйақыны белгілейтін және компания өкілін атайтын үлес иелерінің шешімі, сондай-ақ сол өкіл мен басқарма мүшесі қол қоятын келісімнің өзі. Бір иесі бар компанияда иесі шешімді өзі қабылдап, онда компания атынан қол қоятын адамды атайды. Екі құжатқа да Эстониялық ID картамен немесе e-Residency цифрлық ID картасымен цифрлық түрде қол қоюға болады. Екеуін де Коммерциялық тізілімге тапсыру қажет емес, сондықтан оларды компания құжаттарымен бірге сақтаңыз.
Қызметтен босату және отставка: хабарлау, өтемақы және келісім
Үлес иелері басқарма мүшесін кез келген уақытта себеп келтірмей қызметтен босата алады, ал басқарма мүшесі кез келген уақытта отставкаға кете алады (Коммерциялық кодекс § 184). Екі әрекет те басқарма мүшелігін тоқтатады, алайда келісім өз талаптарына және Міндеттемелер туралы заңның тапсырма шарттары туралы ережелеріне сәйкес аяқталады. Сол ережелерге сай, тараптардың кез келгені мерзімсіз келісімді кез келген уақытта тоқтата алады. Бірақ компания алмастырушыны ұйымдастыра алмай тұрып кеткен басқарма мүшесі компанияның залалын өтеуге міндетті болуы мүмкін (§§ 630–631).
Сондықтан хабарлау мен өтемақы нақты тұжырымдалуы тиіс. Қызметтен босату өздігінен келісімді тоқтатпайды, сондықтан босатылған басқарма мүшесі келісім тоқтатылғанша сыйақы төлене береді деп уәж келтіруі мүмкін. Мүше жақсы жағдайда кеткенде, үлес иелері мақұлдаған қысқа тоқтату келісімі соңғы сыйақыны, істерді тапсыруды және кез келген бәсекелеспеу талабын реттей алады. Тізілімге енгізілетін өзгерістер басқарма мүшесін ауыстыру және басқармадан отставкаға кету жөніндегі нұсқаулықтарымызда қарастырылады.
Eesti Firma көмегімен келісімді дайындау не тексеру
Біздің заңгерлер тобымыз басқарма мүшесімен келісімдерді оларды мақұлдайтын үлес иелерінің шешімімен бірге дайындайды. Біз талаптарды Сіздің басқармаңызға және оның мүшелеріне сыйақы төлеу тәртібіне бейімдейміз, сондай-ақ қолыңыздағы келісімді тексере аламыз. Кейін біздің бухгалтерлеріміз сыйақы алатын басқарма мүшесін тіркеп, сыйақы бойынша жалақы есептеу мен салық есептілігін жүргізе алады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Иә. Екі атау да OÜ мен оның басқарма мүшесі арасындағы бір шартты білдіреді. Эстониялық заң фирмалары мен Startup Estonia оны жиі басқарма мүшесіне қызмет көрсету туралы келісім деп атайды, алайда атауына қарамастан ол еңбек шарты емес.
Иә, бастапқы нұсқа ретінде. Мемлекеттік бастама Startup Estonia тегін басқарма мүшесіне қызмет көрсету туралы үлгі келісімді жариялайды, бірақ кез келген үлгі міндеттерге, сыйақыға және кету талаптарына бейімделуі тиіс. Оны мақұлдайтын үлес иелерінің шешімі бәрібір қажет.
Жоқ. Басқарма мүшесімен келісімге қағазда не цифрлық түрде қол қоюға болады және ол Коммерциялық тізілімге тапсырылмайды. Оған үлес иелерінің мақұлдауы қажет, өйткені онсыз жасалған келісім жарамсыз.
Иә. Эстония заңы компания мен оның басқарма мүшесі арасындағы шарттың эстон тілінде болуын талап етпейді, сондықтан ағылшын тіліндегі келісім жарамды. Әрбір қол қоюшы түсінетін тілді пайдаланыңыз.
